Αρχείο ετικέτας παραδοσιακές φορεσιές Εύβοια

Μια συνέντευξη για το λαϊκό πολιτισμό της Βόρειας Εύβοιας στη Ράνια Παπαδοπούλου

Με αφορμή την παρουσίασης του βιβλίου μου Γλώσσα με άρωμα. Βόρειας Εύβοιας  στο Λιμάνι των Ωρεών και του «τηλε-παιχνιδιού» που παίξαμε με τους ντόπιους γνώστες της «γλώσσας» μας και σας μιλήσαμε σε προηγούμενη ανάρτηση, η φίλη, δημοσιογράφος Rania Papadopoulou δημοσίευσε στο alfavita.gr ένα εξαιρετικό άρθρο-συνέντευξη όπου μιλάμε για τα δύο βιβλία μου και για τον άγνωστο λαϊκό πολιτισμό της Βόρειας Εύβοιας.

Αξίζει τον κόπο να το διαβάσετε για να μάθετε περισσότερα για τη Βόρεια Εύβοια

«Ποια η θέση της λαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς εν έτει 2018 και τι ωθεί ένα νέο ερευνητή να ασχοληθεί με το θέμα της παραδοσιακής φορεσιάς αλλά και του γλωσσικού ιδιώματος της περιοχής που μεγάλωσε και δραστηριοποιείται μέχρι και σήμερα; Η ερευνήτρια-συγγραφέας Ασημίνα Ντέλιου, έχοντας στο ενεργητικό της την κυκλοφορία δύο βιβλίων, που ασχολούνται με το θέμα της παραδοσιακής ελληνικής φορεσιάς και του γλωσσικού ιδιώματος στη Βόρεια Εύβοια, μπορεί κάλλιστα να αποδείξει σε οποιοδήποτε άνθρωπο ανεξαρτήτου ηλικίας, ότι η ιστορία της παράδοσης παραμένει ακόμα ζωντανή….

Διαβάστε όλο το άρθρο εδώ 

 

Advertisements

Η αγιαννιώτικη φορεσιά, φιγούρα στο Θέατρο Σκιών για πρώτη φορά!

Το Θέατρο Σκιών ήταν και είναι ένα αγαπημένο θέαμα για μικρούς και μεγάλους που εξακολουθεί να εξελίσσεται ακόμη και σήμερα, πέρα απο την κλασσική θεματολογία του και να δημιουργεί και να περιλαμβάνει στις νεότερες εκδοχές παλαιών έργων και νέους χαρακτήρες.
Με αυτή τη λογική, με σεβασμό στην παράδοση και στην όσο το δυνατόν ακρίβεια των στοιχείων,  συνεργαστήκαμε με τον ζωγράφο Θανάση Τζοϊτη, που ανάμεσα στα άλλα ασχολείται και με τη δημιουργία φιγούρων του Θεάτρου Σκιών, στην ιδέα να δημιουργήσουμε μια φιγούρα με την αγιαννιώτικη νυφική φορεσιά, συνεπή ως προς τα λαογραφικά δεδομένα.
Προκειμένου να μπορέσουμε να μάθουμε κι εμείς όμως πώς γίνεται μια φιγούρα του θεάτρου σκιών, του ζήτησα να φωτογραφίσει τα στάδια της δημιουργίας στο εργαστήριό του, έτσι ώστε να κρυφοκοιτάξουμε κι εμείς λίγο τη διαδικασία… Ο Θανάσης Τζοϊτης, πρόθυμος όπως πάντα να μας δείξει, μας έστειλε εικόνες και επεξηγηματικές λεζάντες για το greekcultureellinikospolitismos…
Θέλετε να δούμε πώς δημιουργήθηκε λοιπόν αυτή η Αγιαννιώτισσα σε φιγούρα;

Η φιγούρα αυτή έγινε, όπως μας είπε ο καλλιτέχνης, «με τις υποδειξεις-καθοδηγηση και συνδρομη (στο αρχικο σταδιο) του καραγκιοζοπαικτη και φίλου Σωκράτη Κοτσορέ.

Χρησιμοποιηθηκε δερμα μοσχαριου, παχους 2,5 χλστ περιπου, στο οποιο ειχε προηγηθει επεξεργασια με ασβεστη και τριψιμο με γυαλι..
26175491_538661556495141_1865439102_n (1)
26176285_538661919828438_57215716_n
Το δερμα κατεργαζεται με ασβεστη, καρφωνεται σε ξυλινο τελαρο να ισιωσει και -μετα- ξυνεται με κομματι γυαλι να λειανει
«Ξεκινάμε με το να σχεδιασουμε περιμετρικα (χοντρικα) το καθε κομματι (απο τα 2) της (συγκεκριμενης) φιγουρας πανω στο δερμα με μολυβι. Κόβουμε (χοντρικα) περιμετρικα τα κομματια που θα χρησιμοποιηθουν, βρεχουμε με σφουγγαρι (επαλειψη με νερο) τα κομματια του δερματος και απο τις 2 μεριές και μετά βαζουμε τα βρεγμενα κομματια του δερματος αναμεσα σε χοντρα ξυλα και τα βιδωνουμε με σφικτηρες. Τα αφηνουμε ετσι για 1 εβδομαδα…«
26176488_538662433161720_465586890_n
26234198_538662473161716_1233066208_n
Τοποθετουμε τα δέρματα αναμεσα σε ξυλα και τα σφιγγουμε με σφικτηρες για μια εβδομαδα, ωστε να ισιωσουν
«Βγαζουμε τα κομματια και αποτυπωνουμε με μολυβι το σχεδιο (με καθε λεπτομερεια) πανω στο δερμα. Για να το πετυχουμε, τοποθετουμε το δερμα πανω στο σχεδιο που φωτιζεται απο την πισω πλευρα ή το ακουμπαμε σε τζαμι παραθυρου ωστε να εκμεταλευτουμε το ηλιακο φως. Κοβουμε το σχεδιο περιμετρικα με ακριβεια. Μετά,
με σινικη, μαυρη μελανη περναμε το σχεδιο και απο τις 2 πλευρες με καθε λεπτομερεια. 
Χρωματιζουμε με χρωματα σινικης (και απο τις 2 πλευρες) και περναμε ολες τις γραμμες του σχεδιου με μαυρη μελανη (κι απο τις δυο πλευρες με ακριβεια)»
26176509_538663393161624_729256136_n
Αποτυπωνουμε στο δερμα τη φιγουρα με λεπτομερεια (εννοειται οτι την εχουμε σε καποιο ριζιχαρτο) και περναμε ολες τις γραμμες του σχεδιου με μαυρη μελανη (κι απο τις δυο πλευρες με ακριβεια)

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

 «Μολις τελειωσουμε, βαζουμε παλι τα (ζωγραφισμενα) δερματα στα ξυλα με τους σφικτηρες για 1 ακομη εβδομαδα. Κανουμε την τρυπα συνδεσης των (δυο) κομματιων και τα ενωνουμε με κοπιτσα (τρουκ). Η φιγουρα ειναι πλεον ΕΤΟΙΜΗ να παιξει στον μπερντε η να διακοσμησει τον τοιχο μας!«
Στην ερώτησή μας γιατί φτιάχνονται σε μοσχαρίσιο δέρμα οι φιγούρες αντί σε κάποιο πλαστικό ο Θανάσης Τζοϊτης μας είπε…
«Το δέμα έχει κάποια ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ
α) η φυσικη πατινα και η διαφανεια του δερματος της προσδιδουν «αλλη διασταση» πισω απο τον φωτισμενο μπερντε 
και
β) η συλλεκτικη αξια του υλικου κατασκευης (δερμα) είναι αυξημένη.
Παρόλα αυτά υπάρχουν και ορισμένα μειονεκτήματα… λόγου χάρη σκεβρώνει ευκολα, γι’ αυτο χρειαζεται – οταν δεν χρησιμοποιείται- να είναι «πλακωμενη» με βαρος πχ. με βιβλια.
Ο Σωκρατης Κοτσορές μου ειπε οτι υπαρχουν οι ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ φιγουρες (με αρκετη λεπτομερεια στο σχεδιο – καποιες φορες σε σημειο υπερβολης) και οι ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ (με πιο αδρα χαρακτηριστικα σε σχεση με τις πρωτες, που δεν τηρουν τοσο τις αναλογίες του ανθρωπινου σωματος, ειναι πιο «καρικατουριστικες» θα λεγαμε και τονιζουν κυριως τα βασικα χαραχτηριστικα του χαρακτηρα τους στο προσωπο η το ντυσιμο.
Στην Αγιαννιώτισσα εγω, προσπαθησα να ισορροπησω μεταξυ των 2 «κατηγοριων» , θελοντας να αποδωσω οσο το δυνατον περισσοτερες λεπτομερειες της φορεσιας, χωρις ωστοσο να «καταστρατηγησω» τους βασικους κανονες που διεπουν την κατασκευη- εμφανιση των φιγουρων του θεατρου σκιων.
Η συγκεκριμενη φορεσια – απ ο,τι ξέρω- αποτυπωνεται για πρωτη φορα στο θέατρο σκιων (θα ακολουθησουν κι απο αλλες περιοχες του ελληνισμου- εννοειται!)«
22127230_498200467207917_705608700_n
Ο Σωκράτης Κοτσορές βγάζει στο μπερντέ την «Ασημίνα» στην παράσταση «Το μαγεμένο δέντρο» στο Λαογραφικό Μουσείο Αγίας Άννας του Δ. Σέττα
Για την ιστορία θα πρέπει να πούμε οτι η συγκεκριμενη φιγουρα ύψους 70 εκ, με το όνομα «Ασημίνα» (τιμής ένεκεν της γράφουσας…)  επαιξε για πρωτη φορα στο μπερντέ, στην Αγία Άννα στο Λαογραφικο Μουσειο Δ. Σέττα απο τον καραγκιοζοπαικτη Σωκρατη Κοτσορέ  στις 30-9-2017.  Η παράσταση στην οποία συμμετείχε ήταν το εργο «Το μαγεμενο δεντρο» . Εκεί εκανε ενα συντομο περασμα ως αρραβωνιαστικια του Σιορ Διονυσιου (που τον αναζητουσε, καθοσον ειχε μεταμορφωθει και τον ειχε χασει…)
Η συνεργασία μου με τον Θανάση Τζοϊτη ήταν απο τις καλύτερες που θα μπορούσα να έχω. Με διάθεση για προσφορά στον πολιτισμό, μαζί με τον Σωκράτη Κοτσορέ, προχωρούν την παράδοση του Θεάτρου Σκιών και του δίνουν μια άλλη διάσταση πέρα απο τη συνηθισμένη, προσαρμοσμένη στα τοπικά χαρακτηριστικά των περιοχών που έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Τους εύχομαι απο καρδιάς να συνεχίσουν με το ίδιο αμείωτο μεράκι, και για ο,τι χρειαστούν εδώ είμαστε… 🙂

Η παρουσίαση του βιβλίου «Ελληνικές Παραδοσιακές Φορεσιές Β. Εύβοια» στο Μαντούδι Ευβοίας

Στην κατάμεστη αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου του Ιερού Ναού Αγ. Ιωάννου του Θεολόγου στο Μαντούδι Ευβοίας, βρεθήκαμε με χαρά την περασμένη εβδομάδα να μιλάμε για τον ευβοϊκό πολιτισμό.

IMG_0384

Με πλοηγό το βιβλίο «Ελληνικές Παραδοσιακές Φορεσιές Βόρεια Εύβοια»  μας δόθηκε η ευκαιρία να επικοινωνήσουμε με τους παρευρισκομένους και να μιλήσουμε για τις τοπικές βορειο-ευβοϊκές φορεσιές και τα κοσμήματά τους, την αξία, την δημιουργία, τον τρόπο ντυσίματος αλλά και τον συμβολισμό τους.

Την παρουσίαση του βιβλίου έκανε με εξαίρετο τρόπο η ιστορικός-φιλόλογος κ. Ιωάννα Παπαϊωάννου η οποία ανέλυσε εν συντομία τα μέρη του βιβλίου αλλά και φώτισε τις ιδιαίτερες πτυχές του, που αφορούσαν τον τοπικό πολιτισμό της περιοχής.

IMG_0361a

Το βήμα στη συνέχεια φιλοξένησε τον κ. Θεοφάνη Ραμιώτη, ο οποίος πλαισίωσε την παρουσίαση με την έκθεση των αντιγράφων των αυθεντικών παραδοσιακών κοσμημάτων που κατασκευάζει. Ο κ. Ραμιώτης  παρουσίασε με διαφάνειες τις τεχνικές δημιουργίας των παραδοσιακών κοσμημάτων που στολίζουν τα σεγκούνια της Βόρειο-ανατολικής Εύβοιας και του Μαντουδίου. Επίσης, πρόβαλλε βίντεο στους παρευρισκομένους και τους εξήγησε αναλυτικά πώς κατασκευάζεται ένα παραδοσιακό συρματερό κόσμημα στο εργαστήριο.

Στη συνέχεια μου δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσω ζωντανά, τα σεγκούνια της περιοχής, αναφέροντας αναλυτικά τα κομμάτια της φορεσιάς. Παράλληλα παρέθεσα ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία για καθένα από αυτά τα ενδύματα που επιδεικνύονταν, για τις παραδόσεις και συνήθειες που συνδέονται με αυτά αλλά και για τα κοσμήματά τους.

IMG_0382aΤην εκδήλωση, που κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον των ακροατών μέχρι τέλους, έκλεισε ο πανοσιολογιώτατος αρχιμ. π. Δαμασκηνός Μάκρας ο οποίος ευχαρίστησε και τίμησε τον οικοδεσπότη της εκδήλωσης, τον αιδεσιμολογιώτατο αρχιερατικό επίτροπο Κηρέως π. Ιωάννη Μαρκου, και προϊστάμενο του Ι.Ν. Αγ. Ιωάννου του Θεολόγου, χαρίζοντάς του έναν ασημένιο σταυρό.

 

IMG_0398Την παρουσίαση τίμησαν με την παρουσία τους οι αιδεσιμολογιώτατοι ιερείς της περιοχής π. Νικόλαος Μάρκου, π. Βασίλειος Μάρκου, π. Δημήτριος Σταμούλης, η Πρόεδρος της τοπικής κοινότητας Μαντουδίου, οι Πρόεδροι και τα Δ.Σ. των πολιτιστικών συλλόγων της περιοχής και αρκετός κόσμος, φίλοι της παράδοσης και του πολιτισμού.

IMG_0417aa

Ευχαριστούμε θερμά τους αιδεσιμολογιώτατους  π. Ιωάννη Μάρκου και π. Νικόλαο Μάρκου, τις οικογένειές τους, αλλά και όλους τους ανθρώπους που βοήθησαν για το στήσιμο της εκδήλωσης, για την αγάπη και την αβραμιαία φιλοξενία τους και τις κυρίες Έλενα Αλατζά και Ολυμπία Ματσούκα για τον κόπο και την άδολη βοήθειά τους στην παρουσίαση των σεγκουνιών. Επίσης ευχαριστούμε από καρδιάς όλους τους ανθρώπους που με την προσέλευσή τους στήριξαν την εκδήλωση, ανάμεσα στους οποίους ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η παρουσία μιας κυρίας εκ των χορηγών της έκδοσης του βιβλίου από την Αμερική, που βρέθηκε στο Μαντούδι και άδραξε την ευκαιρία να μας γνωρίσει. Τέλος, ευχαριστούμε τον Πρόεδρο, τη χοροδιδάσκαλο και τα μέλη του Χορευτικού Συλλόγου «Μάκιστος«, οι οποίοι, εκτός της φυσικής τους παρουσίας, εξέδωσαν πρόσφατα το νέο τους ημερολόγιο, με θέμα κοσμήματα των φορεσιών της Βόρειας Εύβοιας, δημιουργημένα από τον Θεοφάνη Ραμιώτη.

Η εκδήλωση αυτή στο Μαντούδι μας ευχαρίστησε και μας γέμισε θετική ενέργεια για να συνεχίσουμε να προβάλλουμε με αγάπη τον ευβοϊκό πολιτισμό μας. Ελπίζουμε σύντομα να βρεθεί ευκαιρία να ανταμώσουμε και πάλι.

 

Η συλλογή παραδοσιακών φορεσιών του Ανδρέα Πέρη στη Λίμνη Ευβοίας

Μια  επίσκεψη στη Βόρεια Εύβοια και στη Λίμνη Ευβοίας θα είναι ελλιπής αν κάποιος παραλείψει να επισκεφτεί  την Συλλογή Παραδοσιακών Φορεσιών της Ελλάδας του κυρίου Ανδρέα Πέρη.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Η αλήθεια είναι ότι είχα υποσχεθεί στον κ. Πέρη να περάσουμε από το Μουσείο του από πολύ καιρό. Πριν δύο χρόνια γνωριστήκαμε με την ευκαιρία της παρουσίασης του βιβλίου μου «Παραδοσιακές Ελληνικές Φορεσιές Βόρεια Εύβοια», (εκδ. Φυλάτος, 2014) στην γραφική κωμόπολη της Λίμνης, αλλά δεν στάθηκε δυνατό να βρεθεί ένα απόγευμα ελεύθερο, ώστε να απολαύσουμε με την ησυχία μας την συλλογή του. Φέτος όμως το πήραμε απόφαση. Έτσι νωρίς το απόγευμα της περασμένης Τετάρτης βρεθήκαμε έξω από την πόρτα του παραδοσιακού κόκκινου σπιτιού του, έχοντας ειδοποιήσει τον κ. Πέρη από μέρες, ώστε να μας περιμένει για να  μας ξεναγήσει.

Ο κύριος Ανδρέας Πέρης- Παπαγεωργίου αποτελεί ένα από τα μεγάλα – εν ζωή- κεφάλαια της κωμόπολης της Λίμνης. Χορευτής, χορογράφος και τέως διευθυντής της Επαγγελματικής Σχολής Χορού και του «Ελληνικού Χοροδράματος» της Ραλλούς Μάνου, ο κύριος Πέρης ασχολήθηκε εδώ και πολλά χρόνια με την έρευνα της μουσικοχορευτικής παράδοσης της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Λίμνης Ευβοίας, και έγινε ιδρυτής και πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Παραδοσιακών Χορών «Το Λύμνι».

Στο παραδοσιακό Λιμνιώτικο σπίτι του, που χτίστηκε το 1895 κοντά στην κεντρική εκκλησία της Παναγίας και κληρονόμησε από τη μητέρα του, Ευαγγελία Αργυροπαίδου-Παπαγεωργίου, ο κ. Πέρης εκθέτει την εκτεταμένη ιδιωτική του Συλλογή Εθνικών αυθεντικών Ενδυμασιών που καλύπτουν σχεδόν όλες τις περιοχές της Ελλάδας. Στις βιτρίνες μετρήσαμε περισσότερα από 80 σύνολα ενδυμάτων που εκτίθενται  σε δύο αίθουσες (ισόγειο και υπόγειο) ενώ η συνολική συλλογή περιλαμβάνει τουλάχιστον τριπλάσια κομμάτια. Τα κομμάτια της συλλογής χρονολογούνται από τον πρώιμο 19ο αιώνα, ίσως και νωρίτερα και φτάνουν μέχρι τα μέσα του 20ου.

IMG_9473

Ο κ. Πέρης μας αφιέρωσε ένα ολόκληρο απόγευμα να μας ξεναγήσει στα εκθέματα της συλλογής του και να μοιραστεί μαζί μας την πολύτιμη εμπειρία του, ως συλλέκτης και ερευνητής τα τελευταία πενήντα χρόνια . Για κάθε άνθρωπο που αγαπά τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό και μαγεύεται από την έμφυτη καλαισθησία και τον ενδυματολογικό πλουραλισμό των προγόνων μας, η ξενάγηση του κ. Πέρη μπορεί πραγματικά να ταξιδέψει τον ακροατή μέσα στο χρόνο. Αυτό που μας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση είναι το χαρακτηριστικό πάθος του, ένα πάθος που τον διατηρεί σε πνευματική ακμή και το οποίο είναι και η κινητήρια δύναμη για τα όσα κάνει.

Ο κύριος Πέρης μας μίλησε αναλυτικά για την ιστορία της Λίμνης και την ενδυματολογική της ιδιαιτερότητα σε αντίθεση με τα υπόλοιπα χωριά της Βόρειας Εύβοιας. Όπως είδαμε, η Λίμνη έχει νησιώτικη κουλτούρα. Οι Λιμνιώτισσες φορούσαν νησιώτικες ενδυμασίες με φουστάνι σε αντίθεση με τις γυναίκες των όμορων χωριών που φορούσαν τα σεγκούνια, ενώ οι άντρες είχαν ως γιορτινή φορεσιά τους την γαλάζια βράκα, που διαφοροποιείται χρωματικά από τις σκούρες μπλέ νησιώτικες βράκες. Η βαφή τους γινόταν με λουλακί χρώμα του εμπορίου και στη συλλογή του κ. Πέρη περιλαμβάνεται εκτός από τις ενδυμασίες κι ένα μεγάλο πήλινο δοχείο-πιθάρι με γυαλωμένο στόμιο και στρογγυλεμένο πάτο σε ξύλινη βάση,  που χρησιμοποιούσαν οι βαφείς υφασμάτων και το οποίο ανήκει στην οικογένειά του.  Η συλλογή του με Λιμνιώτικες φορεσιές, περιλαμβάνει τις πλήρεις φορεσιές των γυναικών και ανδρών της οικογένειάς του, αλλά και ενδυματολογικά σύνολα που δωρήθηκαν στη Συλλογή από συντοπίτες του.

IMG_9503

Εν συνεχεία ακολουθούν φορεσιές από την περιοχή της Αγίας Άννας και τα χωριά της περιοχής της Αιδηψού, οι οποίες συνοδεύονται από την κατάλληλη αρματωσιά (τα κοσμήματα). Στις αναμνήσεις του κ. Πέρη υπάρχει γλαφυρή η ιδιαίτερη φορεσιά των χωριών του Τελέθριου.

«Η πρώτη ξαδέρφη του πατέρα μου», μας είπε ο κ. Πέρης, «είχε παντρευτεί στις Γαλτσάδες. Τα πατρικά σπίτια μας ήταν κοντά, και είχε έρθει να δει τις αδερφές της και είχε μαζί της τη συμπεθέρα της. Θυμάμαι τις γιαγιές αυτές τις δύο, ήμουν μικρό παιδάκι, που φορούσαν μαύρα σεγκούνια και με πράσινο γαρνίρισμα γύρω γύρω και η ποδιά τους ήταν μαύρη με πράσινο γύρω γύρω.»

Η έκθεση προχωράει με φορεσιές από την Κεντρική και Νότια Εύβοια. Τα σύνολα είναι ενδεικτικά των περιοχών και κάνουν σαφή τον ενδυματολογικό χάρτη του νησιού. Ο κ. Πέρης μας ανέφερε πολλές πληροφορίες για την κατεργασία του βαμβακιού και του μεταξιού που γινόταν στην περιοχή της Λίμνης.

«Κάθε σπίτι έφτιαχνε εκείνη την εποχή μετάξι. Και μέσα στο σπίτι μας βρήκαμε μασούρια από μετάξι στα μπαούλα της γιαγιάς. Παρόλα αυτά, η μητέρα μου μού είπε οτι το λεπτό μετάξι δεν το ύφαιναν εδώ, το αγοράζανε… Κυρίως το έφερναν από την Πόλη, από τη Σμύρνη, από την Καλαμάτα ή την Κύμη. Τα πουκάμισα ολόκληρα τα μεταξωτά τα έφερναν από την Πόλη. Της γιαγιάς του πατέρα μου το πουκάμισο έχει διασωθεί αλλά είναι πολύ παλιό, το πιάνεις και λιώνει, γιατί το μετάξι όπως είναι διπλωμένο καίγεται… Θυμάμαι την Νανά την Παπαντωνίου που μου έλεγε ότι όποτε τα βγάζω να τους αλλάζω το δίπλωμα, να μην είναι διπλωμένα στο ίδιο σημείο γιατί καταστρέφονται. Και η Κύμη έβγαζε λεπτό μετάξι… στη Σαλαμίνα λέγεται ότι πήγαν Κυμιώτισσες που τους έμαθαν πώς να κατεργάζονται και να υφαίνουν το μετάξι και έτσι άρχισε εκεί η παραγωγή μεταξιού. Εδώ στην Βόρεια Εύβοια έφτιαχναν το κουκουλάρικο μετάξι. Ακόμη οι μουριές υπάρχουν σε μερικά σπίτια, όπως μπροστά στο σπίτι του παππού μου.»

Η έκθεση συνεχίζεται με ένα πολύχρωμο τοπίο φορεσιών από περιοχές της Στερεάς Ελλάδας και Πελοποννήσου: Μεσόγεια Αττικής, όπου θα σταθούμε στις τρείς φορεσιές με τα τριών ειδών φούντια, διαφορετικών χρονικών περιόδων  με εμφανή την διαφορά στα χρώματα και στο κέντημα, μία εκ των οποίων χρονολογείται στα 1850. Ακολουθούν φορεσιά Σαλαμίνας, Δεσφίνας, Περαχώρας Πελοποννήσου, Στεφανοβίκειου και Μηλιών Πηλίου, Σκύρου, Σκιάθου και Λέσβου. Δίπλα τους  υπάρχουν φορεσιές του Βόρειου Αιγαίου και των Δωδεκανήσων.

IMG_9446

Ο κάτω όροφος φιλοξενεί τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και τη Θράκη. Ανάμεσα στα σπάνια ενδύματα της συλλογής θα σημειώσουμε εδώ την παρουσία ενός καραγκούνικου σαγιά του δευτέρου μισού του 19ου αιώνα διακοσμημένου με μαιανδρικά κεντήματα καθώς και δύο φορεσιών από τα Χάσια Γρεβενών (εκτίθεται η μία), με ιδιαίτερη ιστορία.

«Περηφανεύομαι», μας είπε ο κ. Πέρης, «ότι έχω δύο ολόκληρα κοστούμια, τα οποία είναι από το ίδιο σπίτι, από τα Χάσια Γρεβενών. Έχει ένα το Μπενάκη και ένα το Μουσείο Μακεδονίας… Δεν έχω δει πουθενά αλλού σε άλλη συλλογή κι αυτό που έχει η Νανά (Παπαντωνίου) στο βιβλίο της είναι του Μπενάκη. Αυτά τα σύνολα μου τα πούλησε ο άνθρωπος που τα είχε γιατί ήθελε να στείλει την κόρη του στο εξωτερικό για σπουδές… η ανάγκη τον έκανε. Η κυρία αυτή που τα είχε στην συλλογή της ήταν φίλη της Χατζημιχάλη, μαζί έκαναν τις περιοδείες στην Μακεδονία, την εποχή του Μεταξά, περίπου  το 1936. Αυτή η κυρία τα είχε λοιπόν είχε αγοράσει τότε, πριν τον πόλεμο, από σπίτι για την προσωπική της συλλογή, μαζί με τις ποδιές και με όλα. Μαζί με τη Χατζημιχάλη γύριζαν τα χωριά και έβγαλαν φωτογραφίες που διασώζονται στο Μπενάκη. Δυστυχώς, όλα τα χωριά αυτά τα έκαψαν οι Γερμανοί μετά, για το λόγο αυτό και δεν σωθήκανε πολλές φορεσιές. Είναι όλα με μαλλί κεντημένα. Και εδώ υπάρχει το δέντρο της ζωής σαν κέντημα, που το συναντάμε σε πολλές περιοχές της Ελλάδας αλλά και σε όλα τα Βαλκάνια.

Πάνω στη Μακεδονία όλα τα κεντήματα στα ρούχα ήταν με μαλλί. Το μοναδικό πουκάμισο που έχω βρεί να είναι κεντημένο με μετάξι στον ποδόγυρο είναι από τη Σκοπιά (σημ. Σερρών). Όλα τα άλλα είναι με μαλλί. Υπήρχαν και πουκάμισα κεντημένα με χάντρες στα μανίκια και στον ποδόγυρο, όπως αυτά της περιοχής της Φλώρινας, που έλεγε η Νανά ότι ήταν τα νυφικά. Σε κοντινές περιοχές και στη Μακεδονία βλέπουμε να υπάρχουν τα ίδια σχέδια στα ρούχα αλλά κεντημένα με άλλα χρώματα, βαμμένα με φυτικές βαφές. Το μαύρο το έβγαζαν από τα φλούδια από τα ρόδια που έκαιγαν στη φωτιά, τα έτριβαν και με άλλες προσμίξεις έπαιρναν μαύρο χρώμα. »

IMG_9467

Πολλά και ενδιαφέροντα μας είπε ο κ. Πέρης και για τους παραδοσιακούς χορούς.

«Και οι χοροί κάθε περιοχής σχετίζονται και με την φορεσιά. Η Μακεδονία μεν έχει χορούς πιο ζωηρούς όμως είναι πιο κοντά τα ρούχα ενώ στην Ηπειρο είναι πιο μακριά γιατί οι χοροί είναι αργοί. Οι Μακεδόνισσες, φοράν τις κάλτσες τις μάλλινες από κάτω και από πάνω έχουν μάλλινα σεγκούνια. Τα πουκάμισά τους όμως δεν είναι κανένα μάλλινο. Ενώ στη Θράκη που είναι το κρύο το κλίμα υπάρχουν και μάλλινα από μέσα. Όσο για το μετάξι, δεν φορούσαν μεταξωτά γιατί το μετάξι ήταν ακριβό, το πουλούσαν…»

IMG_9456

Όσα και να γράψω, δεν  μπορώ σε αυτή τη ανάρτηση να αναφέρω παρά ελάχιστα από τα όσα μάθαμε από το στόμα του κ. Πέρη. Για να μην σας κουράσω με λεπτομέρειες, περάσαμε μέσα στο χώρο του Μουσείου τρείς ώρες κατά τις οποίες χαρήκαμε την συζήτηση με αυτόν τον αειθαλή άνθρωπο με την ευγενική πρόθεση να συνεισφέρει τις γνώσεις του σε όποιον ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα για την ελληνική παραδοσιακή φορεσιά…

IMG_9530
Με τον κύριο Ανδρέα Πέρη στο χώρο της έκθεσης

Να αναφέρω επίσης ότι ο κ. Πέρης σε συνεργασία με τον ζωγράφο κ. Γήση Παπαγεωργίου έχουν δημιουργήσει μια σειρά βιβλίων με ζωγραφικές απεικονίσεις των φορεσιών της  συλλογής του κ. Πέρη που αφορούν πολλές περιοχές Ελλάδας  υπο τον τίτλο «Ελληνικές Παραδοσιακές Φορεσιές». Οι τόμοι κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Μίλητος και από την Ελληνοαμερικανική ένωση.

Κλείνοντας θα ήθελα να σας ενθαρρύνω αν βρεθείτε στην γραφική κωμόπολη της Λίμνης να μη χάσετε την ευκαιρία να επισκεφτείτε τη Συλλογή Ελληνικών Ενδυμασιών του κ. Πέρη και κυρίως να κουβεντιάσετε μαζί του. Η ενέργειά του και το πάθος του είναι σίγουρο ότι θα σας αιχμαλωτίσουν.

To άρθρο αναρτήθηκε πρώτη φορά απο τη συγγραφέα στον ιστοχώρο Δίαυλος

Παρουσίαση παραδοσιακών ενδυμασιών και κοσμημάτων της περιοχής Αιδηψού στα Λουτρά Αιδηψού

Μολονότι η βραδιά ήταν κρύα και βροχερή, η ζεστή αγκαλιά του Πνευματικού Κέντρου του Ι. Ν. Αγίου Παντελεήμονα Αιδηψού και των εφημερίων του ναού π. Νικολάου Αργυρίου και π. Χρήστου Γκέλα, μας υποδέχτηκε την Κυριακή που μας πέρασε, 29 Ιανουαρίου 2017, παραμονή της εορτής των Τριών Ιεραρχών, για να μεταδώσουμε σε όσους μας τίμησαν με την παρουσία τους την αγάπη μας για τον Βορειοευβοϊκό Πολιτισμό, και τις ενδυμασίες και τα κοσμήματα των χωριών της Αιδηψού, του Αγίου, των Γιάλτρων και της Λιχάδας.

img_9238

Η παρουσίαση του βιβλίου «Παραδοσιακές Ελληνικές Φορεσιές Βόρεια Εύβοια» ήταν για εμάς ακόμη μια αφορμή να μιλήσουμε για την Εύβοια και να δείξουμε τα νέα πράγματα που ανακαλύψαμε και αγαπάμε.

img_9174

Ο πρώτος ομιλητής της εκδήλωσης, ο κ. Αλέξανδρος Καλέμης, ερευνητής και συγγραφέας πάμπολων βιβλίων σχετικά με την ιστορία της Εύβοιας και των χωριών της, αναφέρθηκε ενδελεχώς και με παραδείγματα στην προσπάθεια διάσωσης των στοιχείων του πολιτισμού και στις δυσκολίες της, στην ανάγκη να μεταδίδονται αυτά με απλό τρόπο στους ανθρώπους και στο πόσο έχουν δυσκολέψει οι συνθήκες για τους ανθρώπους που προσπαθούν να ασχοληθούν με την διατήρηση και διάσωση του λαϊκού πολιτισμού. Ακόμη αναφέρθηκε στην μεγάλη αλλαγή που έχει δημιουργηθεί στην αντίληψη του κόσμου για την ενδυμασία.

img_9181

Τον λόγο πήρε ακολούθως ο χρυσοχόος κ. Θεοφάνης Ραμιώτης, ο οποίος παρουσίασε την εξέλιξη του κοσμήματος αλλά και τον κόπο και την υπομονή που χρειάζεται ένα κόσμημα για να δημιουργηθεί, εισάγοντάς μας, με την προβολή ενός βίντεο και την απάντηση ερωτήσεων του κοινού, στο εργαστήρι του χρυσοχόοου την ώρα που αυτός κατασκευάζει ένα παραδοσιακό κόσμημα της Αιδηψού. Ο κ.Ραμιώτης κατά την προβολή του βίντεο εξηγούσε τα διάφορα στάδια της κατασκευής και η αλληλεπίδραση με το κοινό βοήθησε στο να δημιουργηθεί ένα ευχάριστο εκπαιδευτικό κλίμα.

img_9203

Τελευταία η κ. Ασημίνα Ντέλιου παρουσίασε αναλυτικά δύο γιορτινές νεανικές γυναικείες φορεσιές προερχόμενες απο το χωριό Άγιος Αιδηψού, αναφερόμενη στα επιμέρους στοιχεία τους και την ιστορία κάθε κομματιού ξεχωριστά, σε παραδόσεις που συνδέονταν με τα κομμάτια της φορεσιάς, στα τοπικά εργαστήρια των χωριών και τις ιδιαιτερότητες που είχαν αυτά αλλά και στις δυσκολίες της έρευνας της τοπικής φορεσιάς που αντιμετωπίζει ο ερευνητής κατά την προσπάθειά του να διασώσει τα στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού. Παράλληλα με τις εξηγήσεις η κ. Αικατερίνη Δημητρίου έντυνε ζωντανά την δεσποινίδα Δαυιδούλα- Φωτεινή Δημητρίου με την μία εκ των δύο φορεσιών ενώ επιδεικνύονταν στο κοινό και σπάνια κομμάτια ενδυμασίας και κοσμημάτων. Η κ. Ντέλιου απάντησε εν συνεχεία σε αρκετές ερωτήσεις των παρακολουθούντων που ήθελαν να μάθουν περισσότερα στοιχεία για τον λαϊκό μας πολιτισμό.

img_9237

Στο τέλος της παρουσίασης, οι παρευρισκόμενοι θαύμασαν την συλλογή αντιγράφων παραδοσιακών κοσμημάτων του κ. Ραμιώτη η οποία εκτιθόταν στο χώρο και είχαν την ευκαιρία να μιλήσουν με τον δημιουργό τους και να λύσουν απορίες.

 

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο πανοσιολογιότατος ιεροκήρυκας της Ι.Μ. Χαλκίδος αρχιμ. Δαμασκηνός Μάκρας, ο πρωτοπρεσβύτερος π. Ηλίας Ευθυμιόπουλος, και οι ιερείς π. Ιωάννης Σούρας και π. Αλέξανδρος Ματζαφλής.

 

Μια διαφορετική προσέγγιση στη ζωή της Βόρειας Εύβοιας του 19ου αιώνα μέσα από το θέατρο

Με πολλή αγάπη για την τοπική μας κουλτούρα, εθελοντική προσφορά και σεβασμό απέναντι στην βορειοευβοιώτικη ιδιόλεκτο, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Γυναικών Ιστιαίας και το Σύλλογος Φίλων του Μουσείου Δροσίνη, διοργανώσαμε μια διαφορετική για τα δεδομένα της βόρειας Εύβοιας εκδήλωση, η οποία δικαίωσε τους κόπους των συντελεστών της, μίας και η προσέλευση του κόσμου ήταν κάτι παραπάνω από αθρόα, στην Αίθουσα Πολιτισμού του Λυκείου Ιστιαίας, η οποία δεν στάθηκε ικανή να χωρέσει τον κόσμο που προσήλθε.

img_7726

Η εκδήλωση με τίτλο «Σκόρπια Φύλλα του Αγροτικού Βίου μέσα από τα μάτια του Γ.Δροσίνη» είχε ως στόχο την μεταφορά μας μέσα απο την δραματοποίηση μικρών θεατρικών, στην εποχή που ενέπνευσε τον Γεώργιο Δροσίνη για να γράψει τα έργα του «Αγροτικές Επιστολές» και «Σκόρπια Φύλλα της Ζωής μου» τα οποία αναφέρονταν στις εμπειρίες του από τη συναναστροφή του με τους απλοϊκούς κατοίκους της Βόρειας Εύβοιας του τέλους του 19ου αιώνα .Η δραματοποίηση των θεατρικών διαλόγων, οι οποίοι ήταν εμπνευσμένοι από τις «Αγροτικές Επιστολές» και γράφτηκαν στο τοπικό μας βορειοευβοϊκό ιδίωμα από εμένα και την Μαρία Τρίγκα, ήταν απολαυστική και προκάλεσε άφθονο γέλιο στους παρευρισκόμενους, σε μια εποχή που το γέλιο είναι κάτι παραπάνω απο αναγκαίο για την ψυχική μας εκτόνωση και την πνευματική μας ανάταση.

img_7742

Στη σκηνή είδαμε κατά σειρά εμφάνισης τους Φιλοθέη Τσιρόζογλου, Στρατή Λούλη, Μάχη Αρβανιτόγιαννη, Νικόλαο Γεωργόπουλο, Φρόσω Σπανού, Σπύρο Αναγνώστου, Νίκο Μάρκου, Άννα Καλέμη, Χρήστο Ζάκκα και Κωνσταντίνα Διαμαντή, ενώ μαζί με τη Μαρία Τρίγκα είχαμε το ρόλο των αφηγητών πλαισιώνοντας τα θεατρικά.

Η πρόταση αυτή του Συλλόγου Γυναικών να γράψουμε θεατρικούς διαλόγους στο τοπικό μας ιδίωμα ήταν κάτι παραπάνω απο απρόσμενη για μένα, μιας και πρόσφατα ολοκλήρωσα το νέο μου βιβλίο που αφορά στην καταγραφή του τοπικού ιδιώματος της Βόρειας Εύβοιας, για το οποίο είμαι σε αναζήτηση χορηγών προκειμένου να βρεί τον δρόμο του για τα βιβλιοπωλεία.

Με το βιβλίο αυτό γίνεται μια προσπάθεια να αποτυπωθεί το γλωσσικό ιδίωμα της Βόρειας Εύβοιας όπως ακόμη μιλιέται στα χωριά από την Αγία Άννα μέχρι και τη Λιχάδα μέσα από μία έρευνα-συλλογή λεξιλογικού υλικού που έχει κρατήσει 13 χρόνια. Σε αυτό το πόνημα διασώζονται 2300 ιδιαίτερες ιδιωματικές λέξεις και πάνω από 250 εκφράσεις της τοπικής ιδιολέκτου, που χρησιμοποιούνταν τακτικά από τους παλαιότερους αλλά και αρκετοί από τους νεότερους διασώζουν στον προφορικό τους λόγο. Τα σπαράγματα αυτά της γλώσσας μας, που αποτελούν ένα δείγμα της ιδιαίτερης πολιτισμικής μας κληρονομιάς και είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ανθρωπολογική μας ταυτότητα, έγινε προσπάθεια να ετυμολογηθούν, να βρεθούν οι ρίζες τους αλλά και οι συγγένειές τους με άλλες περιοχές της Ελλάδος, και τελικά να διαπιστωθεί η ιστορική συνέχεια του τοπικού ιδιώματος, που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα. Επίσης διαπιστώνεται γλωσσική διαφορά ανάμεσα σε ομάδες χωριών της Βόρειας Εύβοιας και η εξελικτική δύναμη των λέξεων καθώς αυτές μετασχηματίζονται σημασιολογικά μέσα στο πέρασμα των χρόνων, ανάλογα με τις τρέχουσες συνθήκες ζωής. Το βιβλίο συμπληρώνεται με πολλές πηγές οι οποίες αποδίδουν εκφάνσεις της ζωής στα τέλη του 19ου αιώνα, με το ιδιαίτερο λεξιλογικό χρώμα, εκτεταμένη βιβλιογραφία αλλά και 7 θεατρικά δρώμενα που αναφέρονται σε καταστάσεις της καθημερινής ζωής με ιδιωματικό λόγο.

img_7759

Η Βόρεια Εύβοια είναι ένας τόπος με δυστυχώς μικρή πνευματική παραγωγή σε έρευνες πάνω στον λαϊκό της πολιτισμό. Η προσπάθεια αυτή στοχεύει στο να διασώσει τα στοιχεία αυτά του Βορειοευβοϊκού τοπικού ιδιώματος και να τα προβάλλει στους ντόπιους και τους επισκέπτες της περιοχής, ως αυθεντικά στοιχεία του τόπου μας. Η προβολή του τοπικού στοιχείου λειτουργεί θετικά ως προς την γενικότερη προβολή και διαφήμιση της Βόρειας Εύβοιας καθώς ακούγεται το όνομά της και γίνεται συζήτηση γύρω από αυτή. Επιπλέον, αυξάνει την θετική αντίληψη των κατοίκων που μένουν σε αυτή καθώς αντιλαμβάνονται την ιδιαίτερη πολιτιστική τους ιδιαιτερότητα και βοηθά τους νέους να αντιληφθούν ότι η περιοχή μας έχει και αυτή την μοναδική πολιτιστική της κληρονομιά που οφείλουμε να προστατεύσουμε και να διασώσουμε. Τέλος, καθώς τα χρόνια περνούν και οι παλιές γενιές χάνονται, η απευθείας καταγραφή του τοπικού στοιχείου γίνεται όλο και δυσκολότερη. Πονήματα όπως αυτό είναι δύσκολο να δημιουργηθούν και πάλι. Είναι σημαντικό όμως να βγουν στο φως της δημοσιότητας για να γίνουν ευρέως γνωστά.

Η εκδήλωση λοιπόν αυτή αποτέλεσε, ένα προοίμιο θα έλεγα του νέου μου βιβλίου, στο οποίο θα επανέλθω σε λίγο διάστημα. Απολαύστε το βίντεο, το θεατρικό του οποίου περιλαμβάνεται στο νέο μου βιβλίο, την τοπική μας γλώσσα και τις ενδυμασίες μας, αγαπήστε τα και διαδώστε τα!

Με εκτίμηση,

Ασημίνα Ντέλιου (συγγραφέας-ερευνήτρια)

Ο λογοτεχνικός στοχασμός της Κατερίνας Αθηνιώτου-Παπαδάκη πάνω στο βιβλίο «Παραδοσιακές Ελληνικές Φορεσιές Βόρεια Εύβοια»

Τό βιβλίο τῆς κ. Ἀσημίνας Ντέλιου «Παραδοσιακές Ἑλληνικές Φορεσιές Βόρεια Εὔβοια» μοιάζει μέ παραθύρι. Ἄν σιμώσεις καί κοιτάξεις θά δεῖς κυράδες νά κάνουν τό ἄσμα ὕφασμα καί νά κεντοῦν τόν κάμπο του μέ ρόδα καί καρπούς , μέ ἄνθη καί πουλιά. Μιά στιγμή θά σοῦ φανεῖ πώς ντύνονται τόν κάμπο μέ τά λούλουδα, σάν πριγκιπέσσες παραμυθιῶν. Ἵσως νιώσεις πώς σκαλίζουν στήν ἑστία τῆς μνήμης τή στάχτη, μπάς καί βροῦν σπίθα νά ζεστάνουν τήν ψυχρή πιά ὕπαρξη.

Ἀνέμες, ροδάνια, ρόκες, ἀργαλειοί τό ρυθμό κρατοῦν τῆς πατρίδας. Γιατί πατρίδα, ὅπως λέγει ὁ Ὀδυσσέας Ἐλύτης, δέν εἶναι ἕνα σύνολο φυτῶν καί ὑδάτων, ἀλλά ἡ προβολή τῆς ψυχῆς ἑνός λαοῦ πάνω στήν ὕλη.

Τό πόνημα αὐτό εἶναι μιά πολύτιμη παρακαταθήκη γιά τίς γενιές πού μεγαλώνουν μέ λάπτοπ καί κινητά, αἰχμαλωτισμένες σέ εἰκονικές ψευδαισθήσεις μακριά ἀπό τά ἀρώματα τῆς ζωῆς καί τίς ἀνοιχτοσύνες τοῦ μυστηρίου. Τώρα σέ διαγωνισμούς Εὐρωπαϊκούς βραβευόμαστε γιατί ντυνόμαστε, χορεύουμε καί τραγουδάμε μ’ ἕναν τρόπο ξένο σέ μιά γλώσσα ξένη. Πανηγυρική ὕβρη γιά τό ὕφος τοῦ ἥθους πού ὑφάνθηκε ἀπό τούς προγόνους μας.

Τί εἶναι αὐτό πού κάνει ἰδιαίτερο τό παραδοσιακό ἔνδυμα;

Ἡ δόξα. Οἱ παλαιότεροι πάσχιζαν νά δώσουν σέ ὅ,τι ἔπιαναν, εἴτε αὐτό ἦταν πέτρα, εἴτε ξύλο, εἴτε ὕφασμα, μιά δόξα. Νά βάλουν δηλαδή πάνω του, πελεκώντας, σκαλίζοντας, ὑφαίνοντας ἤ κεντώντας, κάτι πού νά τό κάνει ὀμορφότερο καί λειτουργικότερο. Κάτι πού νά νοηματοδοτεῖ ἀναγωγικά κάθε πτυχή τοῦ βίου. Ἔτσι ἡ πέτρα ἔγινε Παρθενώνας καί Ἁγιά-Σοφιά, τό ξύλο καΐκι μέ τή γοργόνα ψυχή στήν πλώρη, τό μαλλί τοῦ προβάτου ὑφαντό πού τά πλουμίδια του τά ζήλευε ἡ ἄνοιξη, γιατί ἐνῶ τά δικά της μαραίνονταν, ἐκείνα ἄφθαρτα ἔμεναν στό χρόνο.

Τί ἔχει τό σύγχρονο ροῦχο στή θέση τῆς δόξας; Τρύπα. Δέν εἶναι τυχαία ἡ μόδα τοῦ σκισμένου ροῦχου. Δέν μᾶς νοιάζει πιά νά κάνουμε ὀμορφότερο τόν κόσμο οὔτε νά τόν ντύσουμε μέ σχήματα πού ἐνστερνίζονται δόξες καί συλλαβίζουν αἰωνιότητες. Τή φιλαυτία μας ντύνουμε, γδύνοντας καί ἀπογυμνώνοντας ἀπό ἐλπίδα τόν κόσμο.

Γιατί πρέπει νά ἀσχοληθοῦμε μέ τό παραδοσιακό ἔνδυμα; Ἀποτελεῖ αὐτό μουσειακό παρωχημένο εἶδος ἤ ἔχει κάποια λειτουργική ἀξία καί σημασία γιά τό μέλλον μας;

Ἀπό τό ρῆμα ὑφαίνω προέρχεται ἡ λέξη ὕφος. Ἀπαραίτητη προϋπόθεση τῆς ὕφανσης εἶναι νά τοποθετηθοῦν στόν ἀργαλειό τά σταθερά νήματα, τά στημόνια. Ὁ τρόπος πού τά ὑφάδια, τά νήματα τῆς ὕφανσης θά περάσουν μέσα ἀπό τά στημόνια, θά καθορίσει τήν τελική εἰκόνα τοῦ ὑφαντοῦ. Ὁμοιάζει ὁ ἀργαλειός μέ μιά παράξενη ἄρπα σιωπῆς, ὅπου οἱ  ὁλόλευκες χορδές τῶν στημονιῶν πάλλονται ἀπό  ποικιλόχρωα ὑφάδια πού τό καθένα  μέ τό ὕφος τῆς ἰδιαίτερης προσωπικότητας του κοινωνεῖ  τήν σύνθεση ἕνός παράξενου ἄσματος -ὑφ-άσματος- προορισμένου ὄχι μόνο νά ντύσει τό σῶμα, ἀλλά καί νά τέρψει μέ τήν μουσική τοῦ πολύχρωμου κάμπου του, ἀπό τό βλέμμα  τή  δίψα τῆς ψυχῆς γιά τή συμμετοχή της στό κάλλος τοῦ κόσμου. Ἔτσι φαντάζουν ξάφνου τά ὑφάδια σάν τά ποικιλόμορφα νήματα τῆς προσωπικῆς μας ἀποστολῆς, πού περνώντας μέσα ἀπό τά ἀγαθά στημόνια,  δηλαδή τίς σταθερές ἀξίες τοῦ βίου, συνθέτουν τό ὕφος καί τό ἦθος τοῦ πολιτισμοῦ μας. Τό ἔνδυμα εἶναι χαρακτηριστικό στοιχεῖο αὐτοῦ τοῦ φιλοκαλικοῦ μυστηρίου.

Πρίν κόψει μέ τό ψαλίδι τό ὕφασμα ἡ μητέρα ἔδινε εὐχή: «Μέ ‘γειά σου» ἔλεγε. Νά’ χεις ὑγειά νά τό χαρεῖς. Καί πρίν μοῦ τό φορέσει τό σταύρωνε. Ἀκουμποῦσε Χριστό πάνω του, γιά νά μήν χάσω μέσα σέ λάγνες ὀμορφιές τήν ὡραιότητα τῆς ἀθωότητας πού ὁ Θεός μοῦ ἐμπιστευόνταν.

Ξέρετε, δέν πάει κανείς νά βουτήξει στή θάλασσα μέ τό παλτό του, οὔτε κάνει σκί στά χιόνια μέ τό μαγιό του. Ἄν δέν σεβαστεῖ τή φύση τοῦ χώρου θά κινδυνέψει. Δέν συνειδητοποιεῖ ὅμως ὅτι τό ἴδιο κινδυνεύει ἄν πλησιάσει στό χῶρο τοῦ Θεοῦ ἤ στό χῶρο τοῦ συνανθρώπου δίχως τό κατάλληλο ἔνδυμα. Τό ἔνδυμα δείχνει τά σχήματα πού ἡ ψυχή οἰκειώθηκε.

Στά λαϊκά παραμύθια τό ἔνδυμα τοῦ χοροῦ εἶχε πάνω του τόν οὐρανό μέ τ’ ἄστρα, τή θάλασα μέ τ’ ἀσημόψαρα, τόν κάμπο μέ τά λούλουδα, ἀκριβῶς ὅπως τό παραδοσιακό νυφικό ροῦχο. Δέν ἔφτανες στό νυμφώνα γυμνός ἀλλά ἔφερνες στή χαρά του ὅλη τήν κτίση. Δέν εἶναι τυχαία ἡ γυμνότητα στό σύγχρονο ροῦχο. Γυμνός θά πεῖ γδυτός ἀπό ἀγάπη πού προσκομίζει. Στήν κοινωνία μέ τό Θεό, στήν κοινωνία μου μέ σένα εἶμαι ὡραῖος, ὅταν προσκομίζω κάτι, ὅταν σοῦ φέρνω κάτι καί ὡραιότερος ὅσο πιό δοξαστικά στό φέρνω. Μᾶς ἔμαθαν νά ’μαστε ξεροί καί στεγανοί. Δέν χορεύουμε πιά μέ τό σύμπαν. Δέν πιάνει πάνω μας μυστήριο κανένα. Γι αὐτό καί δέν ἔχουμε συστολή οὔτε στό βλέμμα, οὔτε στό ἔνδυμα. Παγιδέψαμε τήν Πεντάμορφη Ψυχή σέ ἐπιδερμικές ἀλογίες, σκιές καί μάσκαρες. Δέν εἶναι τυχαῖα ἐπιλεγμένες οἱ λέξεις, μιά πού ἔτσι μασκαρεύουμε τά παραθύρια τῆς ψυχῆς καί σκιάζουμε τήν ἀναλαμπή στό βλέμμα ἀπό τόν ἐσωτερικό φωτισμό τῆς ὕπαρξης.

Γυμνότητες οὐσίας, μόδες δίχως ὁδό καί ὠδές σωτηρίας. Ὁ ἔρωτας νιώθει καί μέ τέτοιους τρόπους δέν φτάνει ποτέ. Γιατί ὁ ἔρωτας δέν εἶναι τῆς σάρκας ἀλλά τῆς ὕπαρξης. Ὁ ἔρωτας εἶναι παρών κάθε φορά πού ζυμώνεις τό ψωμί, πού μπαλώνεις τό ροῦχο-τί συμβολική διορθωτική κίνηση-κάθε φορά πού ξαγρυπνᾶς πάνω ἀπό τό προσκεφάλι τῶν παιδιῶν σου καί σφουγγίζεις τόν ὑδρώτα καί τήν ἀγωνία τοῦ συντρόφου σου. Κάθε φορά πού γίνεσαι χαρά γιά τά γονικά σου καί φῶς γιά τόν κόσμο γύρω σου. Κάθε φορά πού ὡς γνήσιος συνδημιουργός τοῦ Θεοῦ ἀπογειώνεις τό βίο καί κάνεις τόν κόσμο καί τήν καρδιά σου κατοικήσιμα θαύματα.

Ἀντικρύζοντας τήν παραδοσιακή φορεσιά τῆς παντρεμένης, μέ τό θελκτικά ἀνοιχτό κεντητό μποῦστο στό μακρυμάνικο, ἀκοῦς στή λευκή τραχηλιά τό τραγούδι τοῦ ἔρωτα, μπαίνεις στή χαρά τοῦ βίου. Ἀλλά καί ἀπό τόν ἀνθισμένο κάμπο τῆς ποδιᾶς εἰσέρχεσαι στήν ἐλπιδοφόρα ὀμορφιά καί τήν ἱερή συστολή τῆς διακονίας. Στήν ποδιά της ὅπως στά πόδια τοῦ Θεοῦ σάν νά’χουν ἀκουμπήσει καί περιμένουν νά γονιμοποιηθοῦν ὅλα τά σχήματα τῆς πλάσης.

Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον ἔχει καί ἡ θεματολογία τῶν παραδοσιακῶν κοσμημάτων. Τό νομισμα, ὁ σταυρός, τό δάκρυ, τά ἄνθη, ὁ ἀετός καθώς και τά   γεωμετρικά μοτίβα, ὅλα τους ἀνάγουν στίς ἀξίες, στό μόχθο καί στήν ὀμορφιά τῆς ζωῆς. Φέρουν πάνω τους μέ ἑορταστική λαμπρότητα ὅλο τό δυναμισμό τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς κτίσης.

Το κόσμημα πρός τή γυναίκα πού ὑφαίνει, κεντᾶ, πλένει, σιδερώνει,μπαλώνει, ἀνασταίνει τά παιδιά καί συγυρίζει τήν καθημερινότητά μας, λειτουργεῖ ὡς παράσημο γιά τήν ἀνδρεία στό στάδιο τοῦ συζυγικοῦ βίου. Τότε τό κόσμημα δέν μεταφέρει ὕλη ἀλλά εὐγνωμοσύνη πού κοσμεῖ καί δυναμώνει τή σχέση. Ὅσο γιά τήν ἀνδρεία, δέν εἶναι ἀνδρεία ὑποταγῆς ἀλλά ὑπακοῆς. Αὐτό πού ἐμπνευσμένος ἀπό τή θεία χάρη λέγει ὁ ἅγιος Σιλουανός: Ὑπακοή σημαίνει νά προσλαμβάνεις στήν ὕπαρξή σου καί τήν ὕπαρξη τοῦ ἄλλου. Νά κάνεις κοινωνία. Ὅποιος κάνει τόπο στήν ἀγάπη παίρνει εὐλογία.

Τό παραδοσιακό κόσμημα δέν ἔχει μόνο διακοσμητικό ρόλο ἀλλά καί λειτουργικό. Δέν χονδροδένεται ἡ ποδιά, ἀλλά συγκρατεῖται μέ ἰδιαίτερη τιμή, κ ο σ μ ο ύ μ εν η, ἔτσι ὅπως ἀκριβῶς πρέπει νά συγκρατεῖται καί ἡ συντροφική σχέση.

Δέν ὑπῆρξαν ποτέ τέλειες ἐποχές, ὅπως δέν ὑπῆρξαν καί τέλειοι ἄνθρωποι-μέ ἐξαίρεση τούς ἁγίους. Ὅμως, αὐτή ἀκριβῶς ἡ ἀτέλεια κάθε ἐποχῆς ἀποτελεῖ τό γόνιμο ἔδαφος γιά τήν πάλη τοῦ ἀνθρωπου γιά τό «τ ι μ ι ώ τ ατ ο ν» , ὅπως ἔλεγε ὁ Φώτης Κόντογλου. Τήν πάλη γιά περισσότερη ἀλήθεια, λειτουργικότητα καί γνησιότητα στό βίο πού ἐπισυνάπτει πάντα τό κερδισμένο φ ῶ ς, στά στοιχεῖα τοῦ πολιτισμοῦ του.

Ἡ παράδοση εἶναι ἡ φωτιά τοῦ πολιτισμοῦ. Στό καμίνι της ξεκαθαρίζει ὁ «χρυσός», αὐτή μεταφέρει ἀπό γενιά σέ γενιά ἀξίες πού κατακτήθηκαν μέ περισσό κόπο καί πόνο. Στά παραδοσιακά ἐνδύματα τό χρυσό δέν βρίσκεται στό νῆμα ἤ στό μέταλλο, ἀλλά στήν καρδιά καί στά χέρια αὐτῶν πού ἔπαιρναν τή μοίρα στά χέρια τους καί νοηματοδοτοῦσαν καί τήν ἐλάχιστη πτυχή τοῦ βίου τους. Τό παραδοσιακό ροῦχο εἶναι κεκοσμημένο ἀπό τή βαθιά καρδιά τοῦ ἀνθρώπου πού κάνει τό μόχθο καί τόν πόνο ἐφαλτήριο ἀρετῆς.

Ἴσως νά μᾶς στολίζουν τά σύγχρονα ροῦχα, ἀλλά δέν μᾶς ντύνουν μέ εὐχή καί προσευχή. Δέν μεταφέρουν στά στημόνια τους τό μυστήριο καί τήν ἀρετή. Ἴσως γι αὐτό, μένοντας πάντα ἄδειοι, τρέχουμε πάντα νά ἀγοράσουμε κάτι ἀκόμη. Μάταια, τό μυστικό τῆς ζωῆς δεν εἶναι στήν ἀγορά, εἶναι στήν δημιουργία. Στόν τρόπο πού προβάλλεις τήν ψυχή σου πάνω στήν ὕλη, προκειμένου νά νικήσεις τή φθορά καί τό θάνατο πού αὐτή κουβαλᾶ. Μέ ἕναν τρόπο, μέσα ἀπό τά ἔργα τῶν χειρῶν σου λειτουργεῖς, μέ τήν χάρη τοῦ Θεοῦ, τήν ἀνάσταση τοῦ κόσμου.

Τό παραδοσιακό ροῦχο ἔχει φωνή. Ψιθυρίζει, γνέφει γιά τό ὑφασμένο φῶς στό ὕφος τοῦ βίου. Καί μᾶς ἀκουμπᾶ ὄχι μόνο ἀπό τό παρελθόν, ἀλλά καί ἀπό τό μέλλον πού αὐτό τό φῶς ὑπόσχεται.

Δέν εἶναι τυχαῖο τό πρόσωπο τῆς κ. Ἀσημίνας Ντέλιου στήν ἐκπόνηση αὐτοῦ τοῦ βιβλίου, τοῦ ἀφιερωμένου στό παραδοσιακό ροῦχο καί κόσμημα. Κάθε ἄνθρωπος ἔχει μιά ἀποστολή. Ἀπό κάθε λέξη καί εἰκόνα τοῦ βιβλίου της τή νιώθω νά ξεπετιέται χορεύοντας ρυθμούς παραδοσιακούς, νά κυματίζει σά σημαία δονούμενη ἀπό ἕναν δυνατό ἄνεμο ἐσωτερικό. Θαρρῶ τόν ἄνεμο τῆς ἀποστολῆς της. Αὐτό τό πόνημα ἔχει πολλή ἀγάπη ἀπό μέρους της μέσα. Ἀγάπη πού τή γιόρτασε μέ πολλά πρόσωπα πρίν τήν κάνει λέξη καί εἰκόνα. Τήν παίρνω νοητά στό κατόπι, γιά νά δῶ τήν κρυφή λάμψη στό βλέμμα τῶν ἡλικιωμένων, καθώς τούς γύριζε χρόνους πίσω, γιά νά τούς βεβαιώσει μέ τή δίψα της ὅτι τίποτε γνήσιο καί ἀληθινό δέν πάει χαμένο. Ἴσα ἴσα γίνεται ἡ μυστική δύναμη πού κινεῖ τόν ἄσωτο ἀπόγονο σέ ἐπιστροφή.

Οὔτε εἶναι τυχαῖα ἡ ἐνασχόληση καί ἡ ἀφοσίωση τοῦ συζύγου της κ. Θεοφάνη Ραμιώτη στό παραδοσιακό κόσμημα. Ἡ κατεργασία τοῦ μετάλλου μᾶς πάει αὐτόματα στήν ἀνδρική φύση. Τό κόσμημα ὅμως προϋποθέτει μιά ἰδιαίτερη λεπτότητα. Μιά εὐγένεια πού θά κάνει τό σκληρό μέταλλο νά ὑπακούσει σέ μορφές καί σχήματα πού θα μεταφέρουν ὀμορφιά, τιμή, λάμψη, νόημα. Ἔχω τήν αἴσθηση ὅτι ὁ κ. Θεοφάνης Ραμιώτης ἔχει μπολιαστεῖ μέ μιά ἰδιαίτερη εὐγένεια μέσα ἀπό τά λειτουργικά νάματα τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἀπό αὐτή τή λειτουργική ρίζα ἔχει ἐκκεντριστεῖ στήν παράδοση καί στήν κλίμακά της προσκομίζει ἕνα πλατύσκαλο: το Ἐργαστήριο Παραδοσιακῶν Κοσμημάτων ὅλης τῆς Ἑλλάδας πού ἐδρεύει στήν Ἱστιαία Εὐβοίας. Τούς εὐχαριστοῦμε θερμά καί τούς δύο γιά τήν ἐγρήγορση καί τήν ἐπιμέλεια στήν ἔρευνα τοῦ λαϊκοῦ μας πολιτισμοῦ. Ἀποτελοῦν γιά μᾶς πολύτιμη γεωγραφία ψυχῆς μέ ρίζα.

 (Ἀπό την παρουσίαση τοῦ βιβλίου τῆς κ. Ἀσημίνας Ντέλιου) 

Το βιβλίο μπορείτε να το αγοράσετε πατώντας εδώ

πηγή