Αρχείο ετικέτας Νησιά Ιονίου

Γυναικείοι σταυροί του 19ου αιώνα απο τα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου απο το Μουσείο Μπενάκη

O σταυρός  είναι ένα κόσμημα που συναντάμε στην ελλαδική παράδοση συχνά σε αστικές και νησιώτικες φορεσιές. Στις αστικές συνήθως είναι μικρότερος αλλά στις νησιώτικες είναι μεγαλύτερος, περίτεχνος και κρέμεται συχνά από ιδιαίτερα συρματερά κολιέ. Σταυρούς συναντάμε κυρίως να φορούν γυναίκες της Πάτμου, της Κρήτης, της Κέρκυρας, σαφώς αυτές της ανώτερης τάξης, καθώς τα ιδιαίτερα αυτά στολίδια απευθύνονταν σε πλούσιες οικογένειες. Ας θαυμάσουμε σήμερα κάποια ιδιαίτερα κομμάτια από γυναικείους σταυρούς του Αιγαίου και του Ιονίου, τα περισσότερα απο τα οποία προέρχονται απο τη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη.

Χρυσό περιδέραιο με διάτρητο διάκοσμο, σμάλτο, μαργαριτάρια και κρεμαστό σταυρό, από την Πάτμο. Aνάλογης επεξεργασίας σταυροί, χωρίς σμάλτο, απαντούν κατά τον προχωρημένο 18ο αι. σε επιστήθια της Kέρκυρας. Αν και καταγράφεται με προέλευση την Πάτμο, ανήκει μορφολογικά στα ανάλογου τύπου κοσμήματα της Επτανήσου. Μέσα 18ου αι. Mήκ. αλυσίδας 0,84, ύψ. σταυρού 0,14 μ. (ΕΑ 626)
Χρυσά εξαρτήματα επιστήθιου κοσμήματος με μαργαριτάρια: δύο συρματεροί σταυροί και ένα εγκόλπιο, το οποίο αρχικά θα πρέπει να ήταν ποικιλμένο με σμάλτο. Κέρκυρα, τέλη 18ου-αρχές 19ου αι. Ύψος 0,145 μ., 0,135 μ. και 0,13 μ. (ΕΑ 1517) Μουσείο Μπενάκη

Ενδιαφέρουσα είναι η μορφολογία αυτών των σταυρών που μοιάζουν με επισκοπικούς σταυρούς και αποτελούνται από «κορώνα» στο πάνω μέρος και απο κάτω βρίσκεται ο σταυρός, πολλές φορές τετραγωνισμένος, στη μορφή του σταυρού της Μάλτας. Σύμφωνα με τη Wikipedia «Ο σταυρός έχει οκτώ ακίδες και συμβολίζει τους οκτώ μακαρισμούς της Επί του Όρους ομιλίας του Ιησού Χριστού. (Ματ. 5:3-10) Οι τέσσερις ακίδες που δείχνουν προς το κέντρο συμβολίζουν τις τέσσερις αρετές: Σοφία. Δικαιοσύνη, Θάρρος, Μετριοφροσύνη».

Χρυσός σταυρός, εξάρτημα επιστηθίου κοσμήματος, κατασκευασμένος από διάτρητο φύλλο χρυσού με επικολλημένο συρματερό διάκοσμο, λίθους και μαργαριτάρια. Ανάλογης μορφολογίας σταυροί απαντούν και στην Πάτμο. Κέρκυρα, 18ος-19ος αι. (ΓΕ 29969)Μουσείο Μπενάκη

Οι σταυροί διακοσμούνται επίσης με μαργαριτάρια, χαρακτηριστικός ημιπολύτιμος λίθος της αστικής τάξης και χρωματιστούς ημιπολύτιμους λίθους.

Επίχρυσο σταυροειδές επιστήθιο κόσμημα με βαθυγάλαζο σμάλτο. Μήκ. 0,305 μ. (ΕΑ 419) Μουσείο Μπενάκη
Ο Σταυρός της Μαντώς Μαυρογένους απο την έκθεση Vanity στη Μύκονο 2016

Αν σας αρέσουν τα ελληνικά παραδοσιακά κοσμήματα μπορείτε να δείτε εδώ αντίγραφά τους φτιαγμένα με μεράκι απο τον Θεοφάνη Ραμιώτη

Advertisements

ΟΙ ΒΙΓΛΕΣ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ ΠΕΛΑΓΟΥΣ

Η ανάγκη της επικοινωνίας, και ιδιαίτερα της απομακρυσμένης, από τα αρχαία ακόμη χρόνια ώθησε τον άνθρωπο στο να επινοήσει και να εφεύρει τρόπους επικοινωνίας. Η φωτιά σαν ένα μέσο οπτικής επικοινωνίας χρησιμοποιήθηκε για τη ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ μεγάλων αποστάσεων. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τον θαλάσσιο κίνδυνο, από τις αλλεπάλληλες επιδρομές πειρατών και κουρσάρων, οδήγησε τους κατοίκους των νησιών αλλά και των παράλιων της ηπειρωτικής Ελλάδας αφενός στο να χτίζουν τα σπίτια τους σε ορεινές περιοχές και αφετέρου στον να δημιουργούν οχυρά με τα οποία θα μπορούν να επιβλέπουν την κίνηση στη θάλασσα και να ειδοποιούν έγκαιρα τους εκάστοτε οικισμούς .

20130406200424chios_vigles1

Έτσι λοιπόν οι κύριοι του νησιού οχύρωναν όλο τα παράλια χτίζοντας Βίγλες και κάστρα και κατόπιν συγκέντρωναν τους διάσπαρτους οικισμούς κοντά στα οχυρά και τα κάστρα για μεγαλύτερη ασφάλεια και έλεγχο.

Οι Βίγλες που ονομάζονται επίσης και Φρυκτωρίες ήταν παρατηρητήρια τα οποία είχαν πολύ σημαντκό ρόλο στο αμυντικό σύστημα των νησιών που κατασκευάστηκαν την εποχή της ενετοκρατίας σε όλα τα παράλια της ηπειρωτικής Ελλάδας καθώς και περιμετρικά των νησιών, τόσο του Ιονίου όσο και του Αιγαίου πελάγους. Μια Βίγλα μπορούσε να ειδοποιήσει μια άλλη που βρισκόταν σε μεγάλη απόσταση με φωτιές την νύχτα και με καπνούς την μέρα και να την προετοιμάσει για τον επερχόμενο κίνδυνο τους κατοίκους του νησιού, αλλά και να στείλει μήνυμα στους επιδρομείς, ότι εχουν γίνει αντιληπτοί, μήπως και αλλάξουν γνώμη. Οι βίγλες αναπτύχτηκαν κυρίως την περίοδο της πειρατείας με σκοπό την μεγιστη προστασία των κατοίκων από τις κάθε είδους επιδρομές.
Η φροντίδα για τις Βίγλες ανήκε στο φρούραρχο της περιοχής, ο οποίος επιφόρτιζε με τη φύλαξη τους μέλη της τοπικής φρουράς. Αν ο Βιγλάτορας (παρατηρητής) έβλεπε ένα εχθρικό πλοίο ενημέρωνε τους άλλους βιγλάτορες ανάβοντας φωτιά (τη νύχτα) ή με σήματα καπνού (τη μέρα) έτσι ώστε οι βιγλάτορες να έχουν χρόνο να προετοιμάσουν την άμυνά τους. Οι βιγλάτορες δέχονταν επίθεση σε πολλές περιπτώσεις από τους επιδρομείς και δεν ήταν εύκολο να τους εξολοθρεύσουν λόγω του δυσπρόσιτου ύψους και είχαν ελαφρύ οπλισμό για την άμυνα τους . Παράλληλα οι Βίγλες διέθεταν πολεμίστρες και καταχύστρες είχαν συνήθως τροφή 15 ημερών (σύγκλινα, παξιμάδια και τυρί τουλουμίσιο καθώς και ασκούς (ασκία με νερό.).(Πηγή:Βιγλες Χίου, Αμυγδάλου Λεμονιά-Σωτηρόπουλος Δημητρης σελ.9)

img_2381

«Η βίγλα αποτελείτο από τον διοικητή της Βίγλας, τον Δομέστικο ο οποίος δεν εγκατέλειπε ποτέ την βίγλα. Υπήρχε και βοηθητικό προσωπικό οι καμινάδες, και άλλοι, όπως οι «λιθοβόλοι» που χειρίζονταν τις πολεμικές μηχανές. όλοι αυτοί στις ελεύθερες ώρες τους ασχολούνταν με την εξόρυξη κιόνων, κιονόκρανων, θωρακίων ακόμη και ορθογωνίων ογκολίθων (πλέχτουρα) που πουλούσαν για χτίσιμο ναών, πύργων, δημοσίων κτηρίων και τειχών των κάστρων, ίσως να εξήγαγαν κιόλας. Τα εναπομείναντα κομμάτια λίθων από τις λαξεύσεις τα μετέφεραν και ενίσχυαν τα πίσω τείχη της βίγλας, που ήσαν όλα χτίσιμο ξερολιθιάς και ήσαν έτοιμα να χρησιμοποιηθούν στους λιθοβόλους.
Η βίγλα είχε και υποδιοικητή τον Δρουγγάριο. Ο Δρουγγάριος της βίγλας όριζε σύμφωνα με τις διαταγές του Δομέστικου τα «ημεροβίγλια» δηλ. τα στασίδια της ημέρας και όλα τα φυλάκια (μπαστούνες) ακόμη και τις βίγλες της νύκτας. Κατά την νύκτα ο δρουγγάριος της βίγλας εκτελούσε έφοδο, για να βεβαιωθεί ότι είναι στις θέσεις τους, μια φορά εάν ο εχθρός ήταν μακριά και δύο φορές η περισσότερες, εάν ο εχθρός ήταν κοντά. Ο Δρουγγάριος εκανε επίθεση με καβαλλάριους, βαρέως οπλισμένους σκουτάτους και ελαφρούς τοξότες εναντίων των εχθρών. Οι Καβαλλάριοι οι λεγόμενοι «σκουτάτοι» ή κατάφρακοι» ήσαν άρχοντες, σαν αξιωματικοί με γη δική τους, φορούσαν αλυσιδωτό θώρακα το «λωρίκον»( Πηγή:Από τον Α΄ τόμο του βιβλίου «ΤΟ ΟΙΤΥΛΟ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ
ΑΙΩΝΩΝ» του Μιχάλη Γρηγ. Μπατσινίλα)
Ήταν  κτίσματα  τετραγωνικής  μορφής  φτιαγμένα  από  πέτρες  με παχύ συνδετικό μίγμα και πολλά κεραμικά κομμάτια στους αρμούς και η βάση ήταν φαρδύτερη από τον κορμό. Οι βίγλες ήταν πάντοτε προσανατολισμένες προς τη θάλασσα.

Η επιλογή του τόπου που χτιζόταν η Βίγλα γινόταν με στόχο τον
έλεγχο της μέγιστης έκτασης της θάλασσας, του βάθους του ορίζοντα, των περασμάτων και των ακτών. Συνήθως η κάθε μια βίγλα συνδεόταν οπτικά είτε με άλλες Βίγλες είτε με κεντρικότερους πύργους (όπως στην Ζάκυνθο )για να μεταδώσουν το μήνυμα . Σε ορισμένες περιπτώσεις η μετάδοση του μηνύματος γινόταν για όλη την περιοχή ενώ σε άλλες για ένα μέρος της περιοχής .
Οι οικισμοί την εποχή αυτή χωροθετούνται με στόχο :
– το κρύψιμο από τα οπτικά πεδία των πλοίων,
-την ασφαλή απόσταση από τα φυσικά όρια της στεριάς και
τα λιμάνια (ώστε να προλάβουν να φυλαχτούν σε
ενδεχόμενη επίθεση) ,
– την αξιοποίηση των φυσικών φραγμάτων ( λόφων ,
βουνών, χαραδρών, φαραγγιών)…

Διαβάστε όλη την πτυχιακή εργασία του Π.Σ. Κίτσου στον παρακάτω σύνδεσμο και μάθετε για τον ρόλο των βιγλών, τις σκοπιές- φρυκτωρίες της ενετοκρατίας στα νησιά αλλά και ιδιαίτερα στο Ιόνιο Πέλαγος.

Καλή ανάγνωση!

http://okeanis.lib.puas.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/206/pol_00575.pdf?sequence=1

πηγή φωτογραφιών: http://skouliki-skoulikia.blogspot.gr/2011/04/blog-post_09.html

http://kastrologos.blogspot.gr/2015/04/2.html