Αρχείο ετικέτας Ελληνικό λαϊκός πολιτισμός

Θε μου βόηθα με και σου κάνω τάμα…

Όπως σας είχα εξηγήσει σε προηγούμενο άρθρο που αναφερόμουν στην περιήγησή μας στην Αλεξάνδρεια Μακεδονίας που μπορείτε να διαβάσετε εδώ ,στο Μουσείο Μελίκη μας περίμεναν πολλές λαογραφικές εκπλήξεις ανάμεσα στις οποίες και μια εξαιρετική συλλογή με τάματα, μοναδική στην Ελλάδα. Χιλιάδες τάματα που κοσμούσαν τις Ιερές εικόνες και τα προσκυνήματα συμπεριλαμβάνονται στην πρωτότυπη αυτή συλλογή που αξίζει τον κόπο να θαυμάσετε!

Πραγματικά είναι εντυπωσιακό για πόσα πολλά πράγματα μπορεί να τάξει στο Θεό ένας άνθρωπος, για πόσα μπορεί να έχει ανησυχίες και φόβους και να ζητά τη Θεία βοήθεια…

ένα σπίτι…

IMG_0806

οικογένεια και γάμο…

IMG_0807

ένα ή και δύο μωρά…

IMG_0809

βοήθεια στο παιδί…

IMG_0810

θεραπεία σε καρδιακά προβλήματα ή στα νεφρά…

IMG_0813

θεραπεία στα μάτια…

IMG_0814

στα χέρια…

IMG_0819

και στα πόδια…

IMG_0820

να γίνουν καλά τα ζώα τους…

IMG_0822

αλλά και να γυρίσει η φαντάρος ή να εκλεγεί ο…Βενιζέλος!

IMG_0826

Οι ανησυχίες του κόσμου και η ανάγκη για Θεία παρέμβαση στη ζωή τους φυσικά και δεν σταματούν εκεί… Εκδηλώνονται με άλλου είδους τάματα… Αλλά θα επανέλθουμε σε άλλο άρθρο σε αυτό… Μέχρι τότε, σας ενθαρρύνω να επισκεφτείτε την μοναδική συλλογή του κ. Μελίκη που είναι μοναδική για τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της για να δείτε και τα υπόλοιπα τάματα, πολλά απο τα οποία δεν έχετε καν φανταστεί…

Advertisements

Το μάζεμα της ελιάς στην Ελλάδα

Το τίναγμα αρχίζει το Νοέμβριο. Παλιά ξεκινούσαν το πρωί πριν ακόμα βγει ο ήλιος με το γαϊδουράκι φορτωμένο με τα σύνεργα και το φαγητό για όλη την οικογένεια και πήγαιναν όλοι μαζί να τινάξουν τις ελιές. Από το Σεπτέμβριο έπρεπε να καθαρίσουν το χώρο γύρω από τα λιόδεντρα ώστε να μην έχει μεγάλα χόρτα γιατί έτσι θα έχαναν τις ελιές που θα έπεφταν από τα λιόδεντρα. Πριν αρχίσουν να μαζεύουν τις ελιές πήγαιναν και μάζευαν τις ελιές που είχαν πέσει κάτω από δέντρο από τον αέρα, το λεγόμενο  πεσά όπως το λέμε εδώ στην Βόρεια Εύβοια. Αυτό το έβγαζαν ξεχωριστά λάδι γιατί ήταν κατώτερης ποιότητας από τις ελιές που θα έπαιρναν από πάνω από το δέντρο.
ph_theofilos-painting
25ce25bb25ce25b925ce25bf25ce25bc25ce25ac25ce25b625cf258925ce25bc25ce25b125cf258425ce25bf25cf258525ce259825ce25b525cf258c25cf258625ce25b925ce25bb25ce25bf25cf25
Λιομάζωμα, Θεόφιλος
Γενικά παλιότερα τις ελιές τις τίναζαν και τις μάζευαν από κάτω. Οι άνδρες αναλάμβαναν και τότε όπως και τώρα να τινάξουν τον καρπό από τα δέντρα και οι γυναίκες με τα παιδιά τις μάζευαν από το χώμα.Σε κάποιες περιοχές είχαν λιόπανα που τα έφτιαχναν από τρίχα κατσίκας και αργότερα από λινάτσα.
ceb1cebeceb9cf8ecf84ceb7cf82-cf83cf84cf81ceb1cf84ceaecf82-cebbceb9cebfcebcceacceb6cf89cebcceb1-cf83cf84ceb7-cebccf85cf84ceb9cebbceae
Μάζεμα ελιάς, Στρατής Αξιώτης , 1938

Οι ελαιοπαραγωγοί ακόμα από το καλοκαίρι έφτιαχναν τα σύνεργά τους: σκάλα, το λεγόμενο τρισκέλι, με τρία σκέλη για να μπορεί να στέκεται και στην πλαγιά και λούρους, μεγάλα καλάμια ή ξύλα για το τίναγμα.
Οι άντρες λοιπόν ανέβαιναν στα δέντρα και με το λούρο τίναζαν τις ελιές από τα κλαδιά. Οι γυναίκες και τα παιδιά όπως είπαμε ήταν από κάτω από το δέντρο και μάζευαν τις ελιές.

thumb_fsdprel__710x500_paint_18653
Λιομάζωμα , Σεμερτζίδης Βάλιας, 1976
Παλιότερα ξεχώριζαν τις ελιές από τα φύλλα με τα χέρια. Αυτό όμως σήμαινε μεγάλη καθυστέρηση. Σε κάποια μέρη είχαν ένα εργαλείο που το ονόμασαν λιχνίστρα. Οι λιχνίστρες ήταν κάτι σαν τσουλήθρες που αποτελούνταν από στενόμακρα ξύλα το ένα δίπλα στο άλλο που άφηναν μεταξύ τους κάποιο κενό. Όταν έριχναν τις ελιές που ήταν ανακατεμένες με τα φύλλα στη λιχνίστρα αυτές κατρακυλούσαν προς τα κάτω και τα φύλλα έπεφταν από τα κενά που υπήρχαν κάτω από τη λιχνίστρα. Έτσι στη βάση της λιχνίστρας συγκεντρώνονταν καθαρές ελιές και κάτω απ’ αυτήν τα φύλλα. Πολύ παλιά όταν δεν είχαν ακόμα λιχνίστρες, για να ξεχωρίσουν τις ελιές από τα φύλλα, έπαιρναν με ένα πιάτο τις ελιές που ήταν ανακατεμένες με τα φύλλα και τις πετούσαν λίγο πιο πέρα όπου είχαν στρώσει παλιές κουβέρτες. Οι ελιές, που ήταν και πιο βαριές, έφταναν στις κουβέρτες ενώ τα φύλλα που ήταν πιο ελαφριά έπεφταν πιο πριν πάνω στο χώμα.
Όταν τέλειωναν όλα τα δέντρα πήγαιναν τις ελιές στο ελαιοτριβείο. Εκεί με κάποια επεξεργασία έφτιαχναν το λάδι και το πήγαιναν στο σπίτι τους όπου το αποθήκευαν σε μεγάλα κιούπια (πιθάρια).
Βέβαια δεν έφτιαχναν όλες τις ελιές λάδι. Κάποιες απ’ αυτές τις διάλεγαν και τις έκαναν ελιές για να τις φάνε.
Ελαιοτριβείο στο Χρυσό Φωκίδος, Oil press in Crissos, Phocis from SCHWEIGER LERCHENFELD, Amand, (Freiherr von). Griechenland in Wort und Bild, Eine Schilderung des hellenischen Konigreiches, Leipzig, Heinrich Schmidt & Carl Günther, 1887 / Kettwig, Phaidon, 1992.

Ιστορικά και Λαογραφικά του Αγ.Κοσμά Γρεβενών

Σήμερα θα σας παρουσιάσω εδώ την εργασία του Αθανασίου Τόλιου «Ιστορικά και Λαογραφικά του Αγ.Κοσμά Γρεβενών».

Η εργασία αυτή αναφέρεται στα ήθη, έθιμα, λεξιλόγιο, παραδοσιακή φορεσιά του χωριού και πλήθος παραδοσιακών τραγουδιών διασωσμένων στη μνήμη του Αθ.Τόλιου, γεννημένου το 1904!

 

Δείτε και διαβάστε την ολόκληρη στον παρακάτω σύνδεσμο

http://www.tsiraki.gr/istorikatolios.pdf

Το βιβλίο είναι full text και μπορείτε να το κατεβάσετε.

πηγή: http://www.tsiraki.gr/

περισσότερες γκραβούρες με παραδοσιακές φορεσιές της Ελλάδος μπορείτε να δείτε στον παρακάτω σύνδεσμο

More designs of the 19th century Greek Traditional Costumes can be found in the following link

Traditional Dress of Greece 

Λαογραφικά σύμμεικτα από το χωριό Φούρκα της Ηπείρου

Ο συνταξιούχος δάσκαλος Χρήστος Γ. Έξαρχος παρουσιάζει εδώ σε ηλεκτρονική μορφή το Βραβευμένο από την Ακαδημία Αθηνών το 1989 έργο του «Η Φούρκα της Ηπείρου  (Ιστορία- Λαογραφία)»

Το έργο είναι full text  σε μορφή pdf και παρουσιάζει την ιστορία, τα ήθη, έθιμα, φορεσιές, παραδόσεις, τραγούδια, έγγραφα του 18ου αιώνα, ονόματα και προέλευση των οικογενειών και αναμνήσεις από το χωριό Φούρκα του νομού Ιωαννίνων, ένα ορεινό βλάχικο χωριό της επαρχίας Κόνιτσας 102 χλμ ΒΑ από τα Ιωάννινα. Στο βιβλίο αυτό επίσης υπάρχουν διηγήσεις για τους κλεφτες και τους αρματωλούς της περιοχής, στοιχεία για την εκπαίδευση και τις εκκλησίες της περιοχής, πληροφορίες για αποδήμους Φουρκιώτες, παιχνίδια, λεξιλόγιο, παροιμίες και χίλιες άλλες πληροφορίες του λαϊκού πολιτισμού. Αξίζει να του ρίξετε μια ματιά….

Εδώ θα δείτε πού είναι η Φούρκα

αρχείο λήψης
ανδρική φορεσιά απο τη Φούρκα

 

Χρήστου Γ. Εξάρχου

Κατεβάστε το βιβλίο από εδώ!http://arhioil.com/files/pdf/fourka_tis_hpirou.pdf

επίσης στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε επίσης να δείτε γκραβούρες με παραδοσιακές φορεσιές όλης της Ελλάδος

in the following link you can also see beautiful designs of the 19th century depicting Greek Traditional Costumes

Traditional Dress of Greece

Παραδοσιακή Φορεσιά από τους Κουρκουλούς Ευβοίας-Traditional dress from Kourkouloi Evia

Η πανέμορφη γυναικεία παραδοσιακή φορεσιά από τους Κουρκουλούς Ευβοίας παρουσιάζεται σε αυτό το βίντεο που δείχνει πως στόλιζαν τη γυναίκα με τη γιορτινή της φορεσιά! Η φορεσιά είναι παρόμοια με την φορεσιά της Αγίας Άννας μιάς και οι Κουρκουλοί ανήκουν στο ίδιο δημοτικό διαμέρισμα. Η φορεσιά αυτή μολονότι συνηθίζεται να λέγεται Αγίας Άννας δεν φοριόταν μόνο εκεί αλλά σε πάρα πολλά χωριά! Το όνομα της φορεσιάς είναι «σεραφίλια». Απολαύστε το!

The beautiful greek dress from Kourkouloi, a small village on the North of Evia Island is presented in this video which shows how the woman was dressed in her costume. The dress is similar to the Aghia Anna of Evia traditional Costume since the village Kourkouloi and Aghia Anna belong to the same municipality. The costume even if it is named that way was not used only in the Aghia Anna village but also in almost 50 villages of the North Evia and the name of the costume was «serafilia» Enjoy!

Αν σας άρεσε αυτή η φορεσιά μπορείτε να μάθετε περισσότερα γι’ αυτή απο το βιβλίο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΑ ΕΥΒΟΙΑ

If you like this costume you can learn more in the book ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΑ ΕΥΒΟΙΑ

Γαμήλια έθιμα στην Ανθούσα ορεινής Νότιας Πίνδου νομού Τρικάλων

 Ο γάμος τα παλιότερα χρόνια γινόταν με προξενιό. Οι διαπραγματεύσεις γίνονταν μεταξύ προξενητού ή προξενήτρας και του πατέρα του αγοριού. Αντικείμενο των διαπραγματεύσεων ήταν κυρίως η προίκα. Το σύνθημα ότι το θέμα του συνοικεσίου έκλεισε, δινόταν με τρεις μπαταριές πολεμικού όπλου. Η γνώμη της κόρης κυρίως δεν είχε καμία βαρύτητα στο θέμα της εκλογής του άνδρα, αφού την αποκλειστική αρμοδιότητα την είχε ο πατέρας της.

Η τελετή του γάμου άρχιζε βδομάδα πριν , όταν η υποψήφια νύφη άπλωνε στο πατρικό της σπίτι τα προικιά της, «έκθεση προίκας», για να τα δουν οι καλεσμένοι, οι οποίοι έπρεπε να τα «ασημώσουν» ρίχνοντας πάνω σ’ αυτά χρήματα και ρύζι για «ρίζωμα» της οικογένειας που θα  έφτιαχναν. Τα περισσότερα προικιά ήταν μάλλινα, υφασμένα με τα ίδια τα χέρια της νύφης στον αργαλειό.

Οι προσκλήσεις των συγγενών και φίλων για να παραβρεθούν στα στέφανα, γινόταν με το «φιρφιρί» που είχε μέσα τσίπουρο, από το οποίο έπιναν και σήμαινε ότι δέχονταν το κάλεσμα. Την Πέμπτη το πρωί πήγαιναν τα κορίτσια του χωριού, συγγενείς της νύφης, στο δάσος, όπου τραγουδώντας μάζευαν ξύλα, τα οποία χρησιμοποιούσαν για το μαγείρεμα των φαγητών.

Το Σάββατο το βράδυ η νύφη είχε τραπέζι σπίτι της, όπου ακολουθούσε τρικούβερτο γλέντι με καλεσμένους μόνο από το σόι της. Από την πλευρά του γαμπρού δεν υπήρχε ούτε αντιπρόσωπος.Ανάλογο τραπέζι και γλέντι γινόταν και στο σπίτι του γαμπρού με τους δικούς του καλεσμένους, συγγενείς και φίλους. Το κυρίως όμως γλέντι γινόταν την Κυριακή το βράδυ μετά τα στέφανα με όλους τους καλεσμένους. Κάθε καλεσμένος έπρεπε να φέρει ένα δώρο και μια κουλούρα από επτάζυμο ψωμί τυλιγμένη με «μισάλι», και οι πλουσιότεροι από ένα σφαχτό, για να συμμετάσχουν στα έξοδα του τραπεζιού.

Με τις προετοιμασίες του γάμου από την πλευρά του γαμπρού ασχολούνταν οι «μπράτιμοι» και από την πλευρά της νύφης οι «μπρατίμισσες» ή με άλλη ονομασία «βλάμηδες» και «βλάμησσες». Την Κυριακή το απόγευμα συνήθως γινόταν τα στέφανα, πάντοτε στην εκκλησία και σπάνια στο σπίτι. Αν ο γαμπρός ήταν από άλλο χωριό, όταν ξεκίναγε η γαμήλια πομπή να πάει στο χωριό της νύφης, μπροστά πήγαιναν τρέχοντας καβάλα σε άλογα, τρεις τέσσερις νέοι, που λέγονταν «συχαριάρηδες» και έφερναν την είδηση του ερχομού του γαμπρού. Μεταξύ των συχαριάρηδων υπήρχε ανταγωνισμός. Όποιος έφτανε πρώτος, έπαιρνε για έπαθλο ένα μαντήλι, το οποίο κρεμούσε ανάμεσα στα άλλα μαντήλια με τα οποία ήταν στολισμένο το κεφάλι του αλόγου του. Μετά την αναγγελία επέστρεφαν για να συναντήσουν στο δρόμο τη γαμήλια πομπή. Όταν η πομπή αντίκριζε το χωριό της νύφης έριχναν ντουφεκιές και ανταπαντούσαν από την πλευρά της νύφης. Η πομπή σταματούσε μπροστά στην εκκλησία , όπου περίμεναν τον ερχομό της νύφης, ο δε γαμπρός πήγαινε στο σπίτι της.

Τη νύφη έβγαζαν στην πόρτα του σπιτιού οι δικοί της. Στο χέρι της κρατούσε ένα ποτήρι με κρασί. Έπινε απ’ αυτό τρεις φορές και ύστερα το έριχνε πίσω της για να σπάσει, συμβολίζοντας έτσι το γεγονός ότι πρέπει να ξεχάσει τις συνήθειες που ήξερε και να τις αφήσει στο πατρικό της, για να γνωρίσει και να συνηθίσει τις καινούριες. Σύμφωνα και με την παροιμία «νύφη μου όπως βρήκες και όχι όπως ήξερες». Τέλος ο γαμπρός την τράβαγε από το χέρι για να βγει έξω.

Μετά τα στέφανα και όταν τελείωνε το μυστήριο του γάμου, οι βλαμάδες (βλάμηδες) χοροπηδούσανε στηριζόμενοι στις πλάτες των νεονύμφων και λέγανε «πέντε αγόρια και μια τσούπρα».
Στην πλατεία του χωριού ακολουθούσε χορός, και πρώτος χόρευε ο νουνός το τραγούδι της «αγορούσας» που ήταν υποχρεωτικός

 Αγορούσα από σειρά
Κόρη απ’ την ανατολιά
Πάησαν κι ανταμώθηκαν
μεσ’ στο δαφνοπόταμο
που ν’ οι δάφνες οι πολλές
και οι δασιές τριανταφυλλιές κλπ

Ο χορός εξακολουθούσε με τη νύφη, το γαμπρό, τους βλαμάδες και μετά τους καλεσμένους. Όσοι χόρευαν μπροστά, τους κρατούσε υποχρεωτικά η νύφη. Όταν τελείωνε ο χορός στο μεσοχώρι ξεκινούσαν ο γαμπρός και η νύφη μ’ όλους τους καλεσμένους και με τα όργανα μπροστά για να πάνε στο σπίτι τους.

Εκεί τους περίμενε στην πόρτα του σπιτιού η μάνα του γαμπρού και πεθερά της νύφης μ’ ένα βάζο γλυκό και με το κουταλάκι κερνούσε τους νεόνυμφους, τα παιδιά της. Το κέρασμα αυτό είχε τη σημασία να είναι η ζωή τους γλυκιά χωρίς στεναχώρια και βάσανα. Μετά μ’ ένα μαντήλι μεγάλο άσπρο που το πέρναγε από το λαιμό, τους τραβούσε μέσα στο σπίτι, αφού πρώτα πατούσαν ένα σιδερένιο αντικείμενο που είχε τοποθετημένο κάτω στο κατώφλι της πόρτας. Αυτό το σιδηρικό είχε την έννοια «να είναι γεροί στην υγεία τους».

Η νύφη μέσα στο σπίτι κάθονταν σ’ ένα κάθισμα κι έπαιρνε στην αγκαλιά της ένα μικρό παιδάκι (αγόρι) που έντυνε με κουστουμάκι. Ακολουθούσε μετά η διανομή των δώρων της στα πεθερικά και στους στενότερους συγγενείς. Στα πεθερικά δώριζε συνήθως, κουστούμι στον πεθερό και φόρεμα ή κάποιο άλλο ένδυμα στην πεθερά. Στους άλλους συγγενείς δώριζε τσουράπια, μαντήλια, τορβάδες, προσκέφαλα, ποδιές, πετσέτες κλπ. Η νύφη πάλι με τη σειρά της έπαιρνε κι αυτή τα αντίδωρά της από τα πεθερικά, λίρα ή πεντόλιρο, και από τους συγγενείς της διάφορα χρηματικά ποσά.

Το βράδυ της Κυριακής γινόταν το γλέντι στο σπίτι του γαμπρού, όπου παραβρίσκονταν οι καλεσμένοι του γαμπρού και ορισμένοι συγγενείς από την πλευρά της νύφης, οι «μπουγτζήδες», όπως τους έλεγαν, τους οποίους τοποθετούσαν σε ξεχωριστό δωμάτιο.Το πρώτο τραγούδι που λέγανε, όταν άρχιζε το γλέντι, ήταν αφιερωμένο στο νουνό και ήταν το ακόλουθο:

 Κάτω στο Δάφνο ποταμό
Εκεί καθόταν ο κυρ νουνός
Με τετρακόσιους άρχοντες
Κι εξήντα παλικάρια
Έχουν αρνιά που ψήνονται
Κριάρια σουβλισμένα
έχουν κι ένα γλυκό κρασί
να πιουν τα παλικάρια κλπ.

Τα ξημερώματα της Δευτέρας, γύρω στις έξι, ξεκινούσαν τα όργανα και ακολουθούσαν γαμπρός, νύφη, βλάμηδες και καλεσμένοι να πάνε στη βρύση. Εκεί η νύφη έπαιρνε νερό μ’ ένα γκιουμάκι και κερνούσε την ακολουθία της, δίνοντας διάφορες ευχές και στο τέλος ασήμωνε την κοπάνα της βρύσης, ρίχνοντας κέρματα, τα οποία έπαιρναν τα παρευρισκόμενα μικρά παιδιά.

πηγή: www.lipinitsa.gr

ΟΙ «ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ» ΤΗΣ ΛΕΥΚΑΔΑΣ

Οι γυναίκες που δούλευαν στις αλυκές της Λευκάδας μέσα από την διεισδυτική και ευαίσθητη ματιά του Κώστα Μπαλάφα.
«Ήταν σαν τις Καρυάτιδες σε κόντρα φως. Με τους τεντζερέδες που ήταν γεμάτοι αλάτι, να πηγαινοέρχονται σε διαγώνιες γραμμές μέσα στο κάτασπρο από το αλάτι τοπίο των αλυκών» θυμάται ο Κώστας Μπαλάφας, ο εμβληματικός φωτογράφος που απαθανάτισε τους αντάρτες στα βουνά και τα τοπία της Ηπείρου, σε μία από τις πρώτες του εξορμήσεις στην μεταπολεμική Ελλάδα. «Πόσο επιδέξια κινούνταν, παρά το βάρος στο κεφάλι. Πόσο περήφανες και απέριττες ήταν οι κορμοστασιές τους. Νεαρά κορίτσια της Λευκάδας μαζί με γηραιότερες γυναίκες σε μια ατέρμονη σειρά, ανέβαιναν πάνω στους λόφους από αλάτι καθώς ανέμιζαν τα μπαλωμένα παραδοσιακά τους φορέματα. Αυτές τις γυναίκες δεν τις ξέχασα ποτέ στη ζωή μου. Λυπάμαι που δεν θυμάμαι τα ονόματά τους …Παντού συναντούσες γυναίκες εκείνη την εποχή γιατί οι περισσότεροι από τους άντρες βρίσκονταν στην εξορία και στα ξερονήσια. Θυμάμαι τις τραγικές στιγμές του αποχωρισμού τους. Σε έναν τέτοιο αποχωρισμό είναι τραβηγμένη και η πιο αγαπημένη μου φωτογραφία από τη Λευκάδα κάπου στο λιμάνι του Νυδριού. Τα βουβά πρόσωπα των γυναικών μέσα στη βάρκα με στοιχειώνουν ακόμα…»

mpalafas_lefkada

Οι αλυκές της Λευκάδας μετρούν μία ιστορία 600 και πλέον χρόνων. Η πρώτη αναφορά για φόρτωση αλατιού από το λιμάνι της Λευκάδας σε πλοία της Ραγκούσας γίνεται το1415. Έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο εμπόριο των Ενετών ενώ αργότερα στην Φραγκοκρατία και την Τουρκοκρατία στήριξε την τοπική οικονομία μέσω των εξαγωγών. Γύρω στον 17 αιώνα υπολογίζεται ότι λειτούργησαν και οι νέες αλυκές. Στη νότια άκρη του περάσματος του στενού της Λευκάδας, στο σημείο όπου οι αλυκές πλησίαζαν πολύ την απέναντι ακτή της Ακαρνανίας, υπήρχε το ενετικό οχύρωμα Torreta το οποίο τις προστάτευε από εχθρικές επιδρομές. Η παραγωγή των δύο αλυκών έφτανε τους 3 – 4 τόνους το χρόνο και το μεγαλύτερο μέρος του κατευθύνονταν στο κρατικό μονοπώλιο (ανάλογα την εποχή) σε Βενετία ή Κέρκυρα ενώ μια ποσότητα παρέμεινε για να καλύψει τις ανάγκες των Ιόνιων νησιών και των γειτονικών ηπειρωτικών τμημάτων της χώρας.

Οι πρώτες αλυκές σταμάτησαν να λειτουργούν το 1948 ενώ το 1990 ο χώρος που τις φιλοξενούσε μπαζώθηκε και προσφέρθηκε για την επέκταση της πόλης της Λευκάδας. Το1990 ήταν και η χρονιά που διακόπηκε και η λειτουργία των νέων αλυκών οι οποίες είχαν συρρικνωθεί σε ένα βαθμό από τις αρχές του 20ου αιώνα κατά τις εργασίες διάνοιξης της διώρυγας που ενώνει την Λευκάδα με την ηπειρωτική Ελλάδα.

Ο τρόπος διαχωρισμού και συγκέντρωσης του αλατιού παρέμεινε σχεδόν αναλλοίωτος από την εποχή των Φράγκων έως αυτή που απαθανάτισε ο Μπαλάφας. Η Λίντα Παπαγαλάνη κατέγραψε όλο το κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο που είχε για τις γυναίκες του νησιού η εργασία στις αλυκές.

“Στη Λευκάδα η γυναίκα συμμετείχε ενεργά και κρατούσε την παραγωγή θεωρώντας αυτή τη δουλειά δικό της εισόδημα. «Μ’ άρεσε να πάω εκεί κάτω, είχε παρέα και ήταν και τα λεφτά. Πήγαινα από μικρή 10-11 χρονών, πήγαινε μια θεία μου. Μια μέρα που έλειπε ο πατέρας μου της έφυγα της μάνας μου. Πήγαινα από ότι μπόραγα να σηκώσω το ζεμπίλι». Από δώδεκα-δεκατριών χρονών στις αλυκές του Αλέξανδρου, και της πόλης παλαιότερα, δούλευαν οι κάτοικοι των δύο κοντινών χωριών και το βράδυ επέστρεφαν στα σπίτια τους.

Μόνον την περίοδο της αιχμής όταν ερχότανε παρέες και από τα πιο μακρινά χωριά οι εργάτες διανυκτέρευαν 15 μέρες ή και περισσότερο κοντά στην αλυκή. «Οι γυναίκες και οι άντρες μέναμε χωριστά εκεί κάτω στον κάμπο. Κάτω στις ελιές στρωματσάδα. Λέγαμε ιστορίες, κάναμε και σκουρδουβίτσες η μια πάνω στην άλλη, λέγαμε και ιστορίες πώς να κλέψουμε περισσότερο αλάτι».

Αποκλειστικά γυναικεία καθήκοντα στην αλυκή, εκτός από τα μικροθελήματα, το νερό και το καθάρισμα καμιά φορά των αλυκών, κυρίως ήτανε το ζεμπίλι και ο σωρός. Είναι χαρακτηριστικό της λευκαδίτικης κοινωνίας, ότι στα καθήκοντα αυτά απασχολούνταν μόνο γυναίκες από χωριά και όχι από την πόλη, ακόμη κι αν ήτανε σε μεγάλη ένδεια, τόσο στην κάτω όσο και στις επάνω αλυκές της Λευκάδος.

mpalafas+LefkadaΟι γυναίκες κουβαλούσαν στο ζεμπίλι μέχρι τριάντα κιλά. Σε δρόμους όχι πολύ μεγάλους αλλά πολύ κακούς. Κάθε γυναίκα πηγαινοερχόταν και 50 φορές την ημέρα, όλες ξυπόλητες, μαθημένες από πάντοτε να περπατούν χωρίς παπούτσια στο έλεος της άρμης που έμπαινε στις σχισμές και μάτωνε και πονούσε το δέρμα. Κι όπως τα ρούχα τους βρεχότανε κοκάλωνε το αλάτι και μοιάζανε σαν γυάλινα. Καμιά γυναίκα δεν τελείωνε τη μέρα δίχως χαίνουσες πληγές στο σώμα της. Μόνο που η θάλασσα ήταν κοντά και έπεφταν και ξεπλενόταν πριν φύγουν. Όσες ζούσαν στον κάμπο, με αυτά τα ξύλινα ρούχα μπορούσαν να περάσουν μια εβδομάδα και περισσότερο, κι αυτό στην καλύτερη περίπτωση μέχρι που κάποιος από τους δικούς τους να τους μεταφέρει κάποια αλλαξιά, μαζί με το ψωμί και τα ελάχιστα άλλα χρειώδη.

Όμως, παρ’ όλες τις κακές συνθήκες, οι αλυκές ήτανε στόχος, επιδίωξη και προνομιακή κατάκτηση για τις γυναίκες. Παρακαλούσανε πότε τον έναν πότε τον άλλον, ψάχνοντας το δυνατό μέσο για να πιάσουνε δουλειά, θύματα σε εκβιαστικές παροχές ποικίλων υπηρεσιών προς φύλακες ή μικροαξιωματούχους.

Γι’ αυτές οι αλυκές ήταν το μεροκάματο. Ήταν η δυνατότητα να είναι κάποιος. Ήταν η δυνατότητα να είναι με άλλους. Ήταν η εξασφάλιση του αλατιού για όλη τη χρονιά στο σπίτι, πολύτιμο προϊόν για την οικιακή οικονομία της περιοχής (παστές σαρδέλες, ελιές, τυρί, κτηνοτροφία κ.ά.). Ήταν η κοινωνική αναγνώριση. Ήταν η ελπίδα του περιττού, ότι το μεροκάματο της αλυκής ίσως γίνει σαμαροσκούτι ή καινούρια παπούτσια, όσο ήταν ανύπαντρες, γιατί συνήθως στις παντρεμένες γυναίκες τα χρήματα επέστρεφαν πάντοτε στην οικογένεια. «Ο άντρας μου ερχότανε να με πάρει. Δεν δούλευε, αλλά όταν ήταν να φύγω, ερχότανε να πάρει το αλάτι και τα λεπτά»”.

balafasΓια χάρη αυτών των γυναικών ο Κώστας Μπαλάφας επέστρεψε στα τέλη της δεκαετίας του ’50 αυτή την φορά για να τις κινηματογραφήσει σε έγχρωμο φίλμ – πανάκριβο την εποχή εκείνη – αφήνοντας ένα μοναδικό κληροδότημα της Ελλάδας του μόχθου. Μίας Ελλάδας όχι και τόσο μακρινής στον χρόνο αλλά τόσο ξένης σαν εικόνα στην σημερινή εποχή.

– Το 2008 χρόνια, τρία χρόνια πριν το θάνατό του, ο Κώστας Μπαλάφας εμπιστεύτηκε το πολύτιμο αρχείο του (15.000 αρνητικά, πρωτότυπα φωτογραφικά τυπώματα, 72 κινηματογραφικές ταινίες καθώς και ηχητικές και γραπτές μαρτυρίες) στο Μουσείο Μπενάκη με τη βεβαιότητα ότι θα το διαχειριστεί με σεβασμό και την αρμόζουσα δεοντολογία τόσο ως προς τη φύλαξή του, όσο και ως προς την αξιοποίησή του. Με την πρωτοβουλία του αυτή, ουσιαστικά προσέφερε στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας του, στην ιστορία της και στην ιστορία της φωτογραφίας.

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: https://ellas2.wordpress.com/2015/05/26/%CE%BF%CE%B9-%CE%BA%CE%B1%CF%81%CF%85%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%B4%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%BA%CE%AC%CE%B4%CE%B1%CF%82/

Δείτε και άλλα παραδοσιακά επαγγέλματα όπως ο λούστραδόρος,  ο βοσκός  , ο τσαρουχοποιός , ο χαμάλης  , ο χαλκουργός ή γανωματής , ο αγγειοπλάστης , αλλά και ένα ενδιαφέρον άρθρο για την παιδική εργασία

Μη διστάσετε να αφήσετε ένα σχόλιο κάτω από την ανάρτηση… Πείτε μας αν σας άρεσε η ανάρτηση, ρωτήστε ο,τι θέλετε και ας κάνουμε μια συζήτηση γύρω από το θέμα…

Don’t hesitate to leave a comment under the post… Tell us if you liked it, ask questions and let’s discuss on the topic!