Αρχείο ετικέτας Αποκριάτικα Έθιμα

Το μπουρανί: ένα έθιμο της Καθαρής Δευτέρας απο τον Τύρναβο.

Ένα από τα πιο γνωστά και δημοφιλή έθιμα της Καθαρής Δευτέρας τελείται στον Τύρναβο της Θεσσαλίας και ονομάζεται μπουρανί. Τις πρωινές ώρες, διάφορες ομάδες που ακόμα γιορτάζουν, ανάβουν μια φωτιά στη μέση της πλατείας ή σ’ ένα σταυροδρόμι και βράζουν σε μια μεγάλη χύτρα το μπουρανί, το φαγητό της Καθαρής Δευτέρας. Πρόκειται για μια χορτόσουπα που γίνεται χωρίς λάδι, με σπανάκι και λίγο ρύζι, στην οποία ρίχνουν και λίγο ξύδι για να νοστιμίσει. Ενώ το μπουρανί βράζει πάνω στη φωτιά, η συντροφιά συνεχίζει το γλέντι της, πίνοντας και τραγουδώντας διάφορα άσεμνα τραγούδια ή πειράζοντας όποιον διαβάτη τύχει να περνάει από εκεί ή ακόμα πειράζοντας ο ένας τον άλλο.  Πολλοί από τους άντρες που συμμετείχαν σ’ αυτό το τελετουργικό κρατούσαν στα χέρια τους φαλλούς σαν σκήπτρα και ήταν κατασκευασμένα από ξύλο ή πηλό ή ακόμα και από ψωμί και που αποτελούσαν το κυριότερο τελετουργικό σύμβολο. Στο έθιμο αυτό συμμετείχαν αυστηρά μόνο άντρες ενώ οι γυναίκες απείχαν, ίσως για λόγους σεμνοτυφίας λόγω των φερόμενων φαλλικών συμβόλων. Γυναικόπαιδα όμως παρακολουθούσαν τα δρώμενα καθώς επίσης και πλήθη επισκεπτών από διάφορα μέρη της Ελλάδας. Όταν τελειώσει το μαγείρεμα του μπουρανιού, το παίρνει η συντροφιά και πηγαίνει στην εξοχή όπου συνεχίζουν με αμείωτο κέφι το γλέντι τους.

Τα πρώτα στοιχεία για την τέλεση των αποκριάτικων εκδηλώσεων στον Τύρναβο χρονολογούνται γύρω στο 1898.

Για την προέλευση του, υπάρχουν δύο εκδοχές. Η πρώτη εκδοχή αναφέρει πως το έθιμο έχει βαθιές ρίζες στις Διονύσιες τελετές, τα Θεσμοφόρια, τα Αφροδίσια, τα Θαργήλια. Η δεύτερη ότι προέρχεται από Αρβανίτες που εγκαταστάθηκαν στον Τύρναβο γύρω στο 1770, λίγο πριν τα Ορλωφικά.

Η Αποκριά εορτάζεται με έναν πρωτότυπο αλλά και τολμηρό τρόπο. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι το έθιμο είχε απαγορευθεί πολλές φορές, για να καθιερωθεί το 1980. Το «Μπουρανί», είναι ένα αποκριάτικο φαλλικό δρώμενο. Οι κάτοικοι του Τυρνάβου γιορτάζουν κάθε χρόνο τη γονιμότητα της γης, υμνούν τη φύση και την ευχαριστούν για τους καρπούς της. Πώς έφτασε στον Τύρναβο; Το χωριό Ζάρκο, πριν από περίπου 70-80 χρόνια ήταν ο ιδανικός προορισμός των Βλάχων της Αβδέλλας Γρεβενών, για να κατοικήσουν τον χειμώνα (περίπου 200-400 άτομα). Αρκετοί ήταν αυτοί που εγκαταστάθηκαν γρήγορα στο χωριό, όμως όσο αυξανόταν ο αριθμός τους, οι ντόπιοι κάτοικοι του Ζάρκου άρχισαν να έρχονται καθημερινά σε αντιπαράθεση μαζί τους (πολλοί από αυτούς Σαρακατσαναίοι). Ώσπου μέσα σε λίγα χρόνια, οι Ζαρκινοί έδιωξαν όλους τους Αβδελλιώτες (όχι όμως όλους του Βλάχους) από το χωριό. Η ιστορία λέει, πως οι Αβδελλιώτες πήγαν στον Τύρναβο και πήραν μαζί τους και το έθιμο της Καθαράς Δευτέρας, κάνοντάς το γνωστό σε όλη την χώρα ως αντίποινα για τον διωγμό τους.

Παλαιότερα, όταν επέστρεφαν από την εξοχή, έχριζαν κάποιο άτομο από την παρέα τους Βασιλιά και του έβαφαν το πρόσωπο μαύρο, του τοποθετούσαν στο κεφάλι ένα φέσι και με σοβαρότητα άρχιζε να δικάζει και να επιβάλλει πρόστιμα. Μετά τον έβαζαν ανάποδα πάνω σ’ ένα γάιδαρο, του έδιναν να κρατάει την ουρά του και τον περιέφεραν στην πόλη με διάφορες άσεμνες πράξεις και λόγια κρατώντας στα χέρια τους φαλλούς πήλινους, ξύλινους ή από καρότα. Τελικά, το βράδυ μετέφεραν το Βασιλιά σε κάποιο λάκκο με νερό, όπου και τον έριχναν μέσα.

Αν θέλετε να φάτε κι εσείς το μπουρανί του Τυρνάβου η συνταγή βρίσκεται εδώ

πηγές

http://news247.gr/eidiseis/koinonia/mpoyrani-to-dionysiako-ethimo-h-giorth-toy-fallou-poy-epiviwnei-apo-thn-arxaiothta-ston-turnavo.4549532.html

http://www.trikalanews.gr/events___ekdiloseis/to_ampourania_sto_zarko_trikalon.html (πηγή και της φωτογραφίας)

https://www.newsbeast.gr/travel/destinations/arthro/791402/ta-prohorimena-ethima-tou-turnavou

Advertisement

Οι μπούλες της Νάουσας…ένα πανάρχαιο αποκριάτικο δρώμενο

Μιας και πλησιάζουν Απόκριες το σημερινό post θα προβάλλει τη δουλειά του καθηγητή φυσικής αγωγής Χρήστου Ζάλιου ο οποίος είναι παράλληλα ερευνητής της λαογραφίας, της μουσικής και των χορών της Μακεδονίας και στο site του μπορεί κανείς να βρει πάμπολλες πληροφορίες σχετικές με την μακεδονική παράδοση, τη λαογραφία, τα ήθη και τα έθιμα αλλά και τους χορούς της.

Εγώ θα σας προτείνω σήμερα να διαβάσετε τα άρθρα που έχει ανεβάσει ο κ. Ζάλιος στο academia.edu και στα οποία αναφέρονται στο πανάρχαιο έθιμο Μπούλες της Νάουσας

Τα άρθρα μπορείτε να τα κατεβάσετε απο τα παρακάτω Link

Οι Μπούλες της Νάουσας

Οι Μπούλες της Νάουσας. Ένα πανάρχαιο έθιμο από τη Μακεδονία

Ρυθμοί και ρυθμική αρίθμηση των χορών, στο αποκριάτικο χορευτικό δρώμενο της Νάουσας Μπούλες. Μια νέα ρυθμοκινητική προσέγγιση στους χορούς του δρώμενου που θεωρούνται ελεύθερου ρυθμικού τύπου

Rhythm and rhythmic enumeration of the dances of the carnival dance of Naoussa, called Boules. A new rhythmic-kinetic approach to the dances of the act, which are considered of the free rhythmic type.

ΠΡΟΣΩΠΙΔΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΔΟΦΟΡΙΑ (Από τις γιορτές του Διονύσου μέχρι τα σημερινά αποκριάτικα δρώμενα)

Το γαιτανακι: ένα αποκριάτικο έθιμο από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο

Το γαιτανακι είναι ένα από τα λίγα έθιμα που διατηρούνται αυτούσια στις μέρες μας. Το γαϊτανάκι ήρθε στην Ελλάδα από τον Πόντο και την Μικρά Ασία. Οι πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα μετά τον διωγμό που βίωσαν, έφεραν μαζί τους και τα έθιμά τους, κληρονομιά των προγόνων τους.

Η λέξη γαιτανακι είναι υποκοριστικό της μεσαιωνικής λέξης γαϊτάνιν που σημαίνει το μεταξωτο κορδόνι και προέρχεται από την ελληνιστική λέξη γαϊτάνη. Σύμφωνα με την ετυμολογία της λέξης, προέρχεται από την κέλτικη πόλη Γαέτα, όπου παρήγαγαν κορδέλες τις οποίες χρησιμοποιούσαν για την τέλεση του εθίμου.

Σύμφωνα με τους λαογράφους (μπορείτε να δείτε περισσότερες πληροφορίες στο blog ilakate) η προέλευση του εθίμου αυτού αναγεται στις λατρευτικές εκδηλώσεις προς τιμήν του Αττι, του νεαρού ακόλουθου της φρυγικής θεάς Κυβέλης, από τον οποίο η θεά απαίτησε αγνότητα και πλήρη αποχή απο τη σαρκική ηδονή λόγω της ομορφιάς του. Ο Άττις όμως δεν μπόρεσε να τα καταφέρει και έσμιξε ερωτικά με την Αγδήστη, την κόρη του ποταμού Σαγγάριου. Μόλις όμως ο Άττις αναλογίστηκε οτι αθέτησε την υπόσχεση που έδωσε στη θεά, αυτοευνουχίστηκε και πέθανε απο αιμορραγία. Εξαιτίας του γεγονότος αυτού έπεσε λιμός στη Φρυγία λόγω του οτι η γη έμεινε άκαρπη, και η θεά ανέστησε τον Άττι και όρισε να τιμάται με γιορτές (οργιαστικά μυστήρια) για 3 ημέρες προκειμένου να επαναφέρουν τη γονιμότητα στη γη. Στις γιορτές του Άττι οι πιστοί της Κυβέλης στόλιζαν δέντρα με ίσιο κορμό (πεύκα) με κορδέλες , λουλούδια, στεφάνια, κουδούνια, και χόρευαν γύρω απο αυτά ως ένδειξη χαράς για την ανάσταση αυτή.Το έθιμο μεταδόθηκε από του Φρύγες στους Ρωμαίους και απο εκεί σε πολλούς λαούς του κόσμου.

 

Το γαιτανακι χρειάζεται δεκατρείς χορευτές. Ό ένας κρατάει τον μεσαίο στύλο και οι άλλη κρατούν δώδεκα κορδέλες, κάθε μια σε διαφορετικό χρωματισμό. Οι χορευτές σχηματίζουν έξι ζευγάρια και χορεύουν αντικριστά, περνώντας μία φορά από κάτω από τον συν-χορευτή τους και μια από πάνω.

Καθώς κινούνται γύρω από τον στύλο, πλέκουν τις κορδέλες γύρω από τον στύλο δημιουργώντας χρωματιστούς συνδυασμούς, με τον ίδιο τρόπο που έπλεκαν παλιά οι γυναίκες τα γαϊτάνια και στόλιζαν τις παραδοσιακές φορεσιές.

Όταν οι κορδέλες έχουν όλες τυλιχτεί και οι χορευτές χορεύουν όλο και πιο κοντά στο κοντάρι, αντιστρέφεται η φορά του χορού και αφού τα γαϊτάνια ξετυλιχτούν ο χορός τελειώνει.

Στις περισσότερες περιπτώσεις το γαιτανακι αποτελεί παραδοσιακή γιορτή αιώνων, διαφόρων αγροτικών κυρίως περιοχών, συμβολίζοντας το πνεύμα της συναδέλφωσης, της αγάπης και της ομόνοιας.Ο κυκλικός χορός κατά περίπτωση, υποδηλώνει τον κύκλο της ζωής, από την ζωή στον θάνατο, από την λύπη στην χαρά και από τον χειμώνα στην άνοιξη.Κατά μια άλλη εκδοχή, οι κορδέλες στο γαιτανακι συμβολίζουν τις ακτίνες του ηλίου, είναι 12 όπως οι μήνες του χρόνου ενώ ο κυκλικός χορός συμβολίζει τον χορό των Ωρών, θεοτήτων του χρόνου, που όριζαν επίσης τη βλάστηση.

Σε πολλές περιοχές το γαιτανακι σήμερα το χορεύουν τις Αποκριές υπάρχουν όμως πολλές μαρτυρίες ότι παλαιότερα χορεύονταν τα Θεοφάνεια αμέσως μετά τον αγιασμό των υδάτων η την πρωτοχρονιά, μάλιστα αρκετές περιοχές κρατούν ακόμη το έθιμο αυτές τις ημέρες.

Πηγές : http://www.paidorama.com/to-paradosiako-gaitanaki.html

http://chilonas.com/2012  http://ilakate.blogspot.gr/