Ανεμόμυλοι στην Ελλάδα (2)

Σε συνέχεια του προηγούμενου άρθρου μας για τους ανεμόμυλους σήμερα θα δείξουμε ορισμένους στα νησιά του Ιονίου

Λευκάδα

anemomilos
Ανεμόμυλος στη Λευκάδα πηγή

Οι ανεμόμυλοι χτίζονταν στις κορφές των λόφων, εκεί όπου φυσούσαν όλοι οι άνεμοι, στο τριανέμι. Με έναν μηχανισμό, που υπήρχε στην κορυφή του πέτρινου κτίσματος, ολόγυρα, αλλά και ολόγυρα στη βάση της στέγης, ο μυλωνάς γύριζε το μύλο (τις αντένες) από εκεί που φύσαγε ο άνεμος, Τις πιο πολλές φορές φυσούσε τα απογεύματα και τις νύχτες, και τότε δούλευε ο μύλος. Αν η ένταση του ανέμου ήτανε μέτρια, τότε ο μύλος δούλευε με οχτώ γιοματάρια (απλωμένα εντελώς και τα οχτώ πανιά του). Αν, όμως, είχε περισσότερη ένταση ο άνεμος, για να μη σπάσουν οι αντένες, τότε ο μυλωνάς έκανε τα πανιά τριτσαρόλια (δίπλωνε δύο φορές από τα πανιά γύρω από την αντένα). Αν ο άνεμος γινόταν πιο έντονος, τότε δίπλωνε ακόμα περισσότερο τα πανιά γύρω από τις αντένες και τα έκανε μύτες. Κι όταν είχε θύελλα και ήταν απαραίτητο να δουλέψει ο μύλος, τότε μάζευε εντελώς δύο – τρία πανιά και δούλευε με πέντε – έξι μύτες.

Το άπλωμα και το μάζεμα των πανιών γινότανε απ’ έξω, αφού πρώτα με ένα μηχανισμό (φρένο) ακινητοποιούνταν οι αντένες. Κατά τα άλλα, εσωτερικά ο ανεμόμυλος είχε τα εξαρτήματα του νερόμυλου: δύο ρόδες (η κάτω σταθερή), κοφινίδα, ταΐστρα και σκάφη.

Ο Μιχάλης Κατωπόδης (ο Λίτζος, γιός του Κώστα Λίτζου) μου γνώρισε μια χαρακτηριστική λεπτομέρεια, που την αγνοούσα: συχνά ο πατέρας του έφερνε απ’ το μύλο πριολίθια. Το πριολίθι ήτανε αλεύρι, που, όμως, περιείχε ποσότητα πέτρας τριμμένης σε μορφή σκόνης. Πως γινόταν αυτή η μίξη; Όταν πάνω στη ρόδα του μύλου οι προεξοχές φθείρονταν από την πολλή χρήση, θα έπρεπε να δημιουργήσουν άλλες, γιατί χωρές προεξοχές (με λεία τη ρόδα δηλαδή) δεν τριβόταν το σιτάρι. Ο μυλωνάς, λοιπόν, σήκωνε τη ρόδα, τη χτυπούσε με καλέμι και έφτιαχνε καινούργιες προεξοχές. Όμως οι καινούργιες προεξοχές τρίβονταν, μέχρι ενός σημείου, κατά την άλεση κι έτσι στο αλεύρι αναμειγνυόταν η σκόνη της πέτρας. Θα έπρεπε δε να αλεστεί αρκετή ποσότητα σιταριού για να αποκατασταθεί η βλάβη της ρόδας (περίπου ένα φόρτωμα δημητριακών). Γι’ αυτό ο μυλωνάς έπερναι μια μικρή ποσότητα από τον καθέναν που είχε πάει σιτάρι για άλεσμα, το αναμείγνυε και το άλεθε. Όλη αυτή η ποσότητα (περίπου ογδόντα οκάδες) γινόταν πριολίθι. Κι επειδή ο μυλωνάς δεν έκρινε, ότι θα έπρεπε οι φτωχοί χωρικοί πελάτες να πληρώσουν την αποκατάσταση της ζημιάς του μύλου, κρατούσε για ξάι από τον καθένα αυτό το πριολίθι. «Όταν τρώγαμε το ψωμί, τις τηγανίτες ή την κουρκούτη από το πριολίθι, αισθανόμαστε κάτι να μας καίει το φάρυγγα» λέει ο Μιχάλης ο Λίτζος. (Ναπολέων Δουβίτσας, αντιγραφή από πηγή)

Κέρκυρα

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Κεφαλλονιά

Η αρχιτεκτονική των ανεμόμυλων της Κεφαλονιάς είναι απέριττη και καθαρόγραμμη. Το σχήμα τους αποκλειστικά ελαφρώς κωνικό και η κατασκευή τους από λιθοδομή άριστης τεχνικής με αμμοκονίαμα. Συμμετρικά και απόλυτη η κυρτότητα της επιφάνειας η οποία στις περιπτώσεις που επιχρίζεται (και τούτο είναι σχετικά σπάνιο), γίνεται με ασβεστοκονίαμα, με μεγάλη επιδεξιότητα ώστε να αποδίδεται τέλεια επιφανειακή κύρτωση. Εσωτερικά η λιθοδομή μένει ασοβάντιστη και για οικονομία, μα κυρίως για τεχνικούς λόγους που δεν θα επέτρεπαν στο επίχρισμα να διατηρηθεί ατραυμάτιστο.

Η συγκλίνουσα κωνική στέγη κατασκευάζεται περιστρεφόμενη για να μετακινεί άνετα όλο το σύστημα κατά τη φορά του ανέμου. Η αρματωσιά της είναι από ξυλοκατασκευή με αδιάβροχη επικάλυψη από πισσωμένο χαρτί είτε, αργότερα, με τσιγγολαμαρίνες για να προφυλάσσεται το εσωτερικό από τη βροχή.

Το εσωτερικό του κτίσματος συνθέτει μία διάταξη οδοντωτών τροχών και αξόνων καθέτων και οριζοντίων, που αποσκοπούν να μετατρέψουν την κάθετη περιστροφική κίνηση της εξωτερικής φτερωτής σε οριζόντια εσωτερική, για να κινηθεί το λιθάρι και να επιτευχθεί η άλεση. Για τη σύνθεση αυτή απαιτούνται πλήθος μικροκατασκευές με τις χαρακτηριστικές ονομασίες τους.

Τα λιθάρια είναι δυο. Το ένα ακίνητο και το άλλο περιστρεφόμενο επάνω από το πρώτο. Η ρυθμιζόμενη απόσταση τριβής ρυθμίζει και την ποιότητα του αλέσματος, που για λόγους φθοράς του λιθαριού και χρόνου παραγωγής, ο μυλωνάς ενδιαφέρεται να βγαίνει χονδροκομμένο, ερχόμενος σε διαπληκτισμούς με τους διαμαρτυρόμενους πελάτες του, γιατί έτσι υποβαθμίζεται η ποιότητα του.

Τα Λιθάρια σχήματος στρογγυλού, σαν τεράστιες ρόδες, είναι από συναρμολογημένη πέτρα της Μύλου, η οποία έχει αγριέψει ακτινωτά με ειδικό πελεκάνο. Η εργασία αυτή λέγεται τρόχισμα του μύλου. Πρέπει να καταβάλλεται ιδιαίτερη φροντίδα να μη μένουν κενά ανάμεσα στους αρμούς των τεμαχίων της μυλόπετρας που συγκροτούν τα λιθάρια, γιατί τότε εγκλωβίζουν σπόρους και χονδροκόμματα τα οποία αποδίδονται εις βάρος της ποιότητας του αλέσματος!Ο μόνος ενδεικνυόμενος τρόπος γεμίσματος αυτών των χασμάτων είναι με ρευστοποιημένη, μετά από τήξη, στίψη, τη γνωστή στιπτίρια, που είναι ακίνδυνο και αβλαβές υλικό, έχει όμως το μεγάλο μειονέκτημα να φθείρεται εύκολα εξουδετερώνοντας το επίσης σημαντικό πλεονέκτημα να τήκεται εύκολα και ρευστή να γεμίζει και τον ελάχιστο πόρο.

Οι μυλωνάδες, στην άγνοιά τους, την αντικαθιστούσαν συχνά με λιωμένο μολύβι, επίσης εύχρηστο στο γέμισμα των οπών που δημιουργούσαν η χρήση, η φθορά της τριβής και η κακή ποιότητα της μυλόπετρας. Τούτο όμως αποτελούσε εγκληματικό λάθος. Γιατί το μολύβι τριβόμενο έμπαινε στο αλεύρι, οπότε με τη διαδικασία της αρτοποίησης μεταβαλόταν σε διαλυτό μόλυβδο του οποίου η εγκατάσταση στο νεφρικό κύτταρο απέβαιναν μοιραία για τον καταναλωτή, με τις νεφρίτιδες που προκαλούσε τις, πολλές φορές, θανατηφόρες! Για τούτο με νομοθετική επιβολή απαγορευόταν η χρήση μολύβδου στις μυλόπετρες και η ανίχνευση του αποτελούσε αδίκημα αυτεπάγγελτα διωκόμενο.

Ο ανεμόμυλος κτίζεται κοντά σε χωριό, σε μέρος προσπελάσιμο από υποζύγια, από όπου περνά ισχυρό ρεύμα αέρα. Την ένταση της δουλειάς την ρυθμίζει η ανάγκη, η εποχή και ο καιρός! Για τούτο ο ανεμόμυλος είναι σε ετοιμότητα καθόλο το εικοσιτετράωρο! Για να ειδοποιηθούν οι ενδιαφερόμενοι, πριν ανοίξουν όλα τα πανιά και μπει ο μύλος σε λειτουργία, συνήθιζαν να ξεδιπλώνουν το ένα πανί να αντικρίζεται από μακριά σας ειδοποιητήριο. Ο μύλος δούλευε και το βράδυ, φωτισμένος στο εσωτερικό με λαδοφάναρα που έκαιγαν χωρίς διακοπή. Και τούτο ιδίως το καλοκαίρι με τις όμορφες νύκτες τις γεμάτες μυστήριο και διάθεση για συναναστροφή. Κύρια προϊόντα που άλεθε, ήταν στάρι ή κριθάρι. Πολλές φορές και τα δυο αυτά δημητριακά αναμειγμένα, το γνωστό στόσμιγο.(πηγή κειμένου και φωτογραφιών : Δεμπόνος Αγγελοδιονύσης, «η Κεφαλονιά του θρύλου και της Παράδοσης», Αργοστόλι 1993)

 

Κύθηρα

πηγή φωτογραφιών

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s