Επαγγέλματα που τείνουν να εκλείψουν: Ο αγγειοπλάστης

Από τη σελίδα .e-thrapsano.gr αντλούμε τις πληροφορίες σχετικά με την τέχνη της αγγειοπλαστικής σήμερα. Στην Ελλάδα υπάρχουν πλέον πολύ λίγοι αγγειοπλάστες και η όμορφη τέχνη τους τείνει σιγά σιγά να εκλείψει: Ας αφήσουμε λοιπόν τους τεχνίτες να μας πουν πώς δημιουργείται ένα αγγείο:

greatgrandfather-costas-kalogirou-1920
Ο αγγειοπλάστης Κ.Καλογήρου 1920 πηγή

«Την κατασκευή, το πλάσιμο δηλαδή των αγγείων μπορούμε «τεχνικά» να την χωρίσουμε σε δύο κατηγορίες: στην κατηγορία των αγγείων που γίνοναι «μονόσυρτα» και αυτά που χτίζονται με «στομωσές».Τα μονόσυρτα είναι τα μικρά αγγεία που φτιάχνονται μιά και έξω στον ποδοτροχό. Ο Αγγειοπλάστης παίρνει τον ανάλογο πηλό και αφού τον μαλάξει, δημιουγεί μιά μπάλα. Την τοποθετεί στο κέντρο του τροχού και αρχίζει το πλάσιμο. Αφού «κεντράρει» τον πηλό μετά τον «ανοιγει» στη μέση. Με το ένα χέρι ή και μόνο με τα δάκτυλα απο την μέσα μεριά και με το άλλο απ’ έξω, και ενώ ταυτόχρονα περιστρέφει τον τροχό με το πόδι του, πλάθει τον πηλό τραβώντας τον προς τα πάνω. Όταν φτάνει στο κατάλληλο ύψος άρχιζει την διαμόρφωση του σχήματος που θέλει να του δώσει και στο τέλος του φτιάχνει τα χείλη του. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται είναι ελάχιστα. Συνήθως κάποια ξύλινη γλυφίδα η «πελεκούδα», το σφουγγάρι και στο τέλος της κατασκευής με το χτένι και ίσως κάποιο ξυλάκι κάνει διακοσμητικά σχέδια.

nelly2b5
Ο αγγειοπλάστης Μανώλης Λάσκαρης νέος (αρχείο Nelly’s)

Μετά την ολοκλήρωση της δημιουργίας, χωρίζει το αγγείο από τον τροχό κόβοντας το με το τέλι, και το μεταφέρει πάνω σε σανίδι για στέγνωμα. Αργότερα αφού στεγνώσει λίγο βάζει και τα «αυτιά» ή οποιαδήποτε άλλα διακοσμητικά πρόσθετα απο πηλό.

Τα μεγαλύτερα αγγεία είναι πρακτικά αδύνατο να γίνουν με τον παραπάνω τρόπο και γι’ αυτό χτίζονται θα λέγαμε κομμάτι-κομμάτι με «στομωσες». Οι στομωσές είναι τα ζωνάρια που χτίζοντάς τα διαδοχικά το ένα πάνω στο άλλο δημιουργούμε τελικά τα αγγεία. Τα μεσαίου μεγέθους θα λέγαμε αγγεία όπως λαϊνες, σταμνιά, μεγάλες γλάστρες κουρούπια κλπ φτιάχνονται στον ποδοτροχό ενώ τα πιθάρια, μπογιατζοπίθαρα, ρούμπες, κορωνιοί και τα άλλα μεγάλα αγγεία φτιάχνονται στο τροχί.  Τα πιθάρια φτιάχνονται στα τροχιά άρα απαιτούνται τουλάχιστον δύο άτομα – ο μάστορας και αυτός που θα γυρίζει το τροχί – ο τροχάρης- για την κατασκευή τους. Αρχικά τοποθετούνται στα τροχιά οι πλάκες. Πάνω στην πλάκα στο πρώτο τροχί φτιάχνεται ο πάτος που μαζί με την με την πρώτη «στομωσά» λέγονται «φύτεμα». Ακολουθούν τα φυτέματα στα επόμενα τροχιά.
Αυτό γίνεται προκειμένου να προλάβει εντω μεταξύ να στεγνώσει κάπως το πρώτο φύτεμα και να αποκτήσει ο πηλός τέτοια σκληρότητα που να μπορέσει να σηκώσει το βάρος της επόμενης στομωσάς. Αλλωστε αυτός είναι και ο λόγος που τοποθετούνται 10 – 14 τροχιά μαζί στη σειρά. Για την δημιουργία της στομωσάς ο μάστορας αφού «κουρταλίσει» δηλαδή δώσει ένα μακρόστενο κυλινδρικό σχήμα στον πηλό εν συνεχεία τον τοποθετεί γύρω γύρω και πάνω απο την προηγούμενη στομωσά.Ακολουθεί το πλάσιμο δηλαδή το «σήκωμα» του κυλινδρικού αυτου σχήματος και μετατροπής του σε ομοιόμορφο ζωνάρι -στομωσά- που προκειμένου να το συγκρατήσει όσο είναι ακόμα νωπό το τυλίγει συνήθως 2-3 φορές με σπάγγο. Αμέσως πηγαίνει στο επόμενο στη σειρά πιθάρι για να βάλει και εκεί την επόμενη στομωσά. Συνήθως το σύνολο απο στομωσές που απαιτείται για την δημιουργία ενός πιθαριού είναι έξι μαζί με το φύτεμα. Ετσι διαδοχικά χτίζονται και τα 10-14 πιθάρια χωρίς να χάνεται πολύτιμος χρόνος περιμένοντας το στέγνωμα της κάθε στομωσάς.
Τα εργαλεία που χρησιμοποιεί συνήθως είναι ξύλινες γλυφίδες και το σφουγγάρι. Σε όλη αυτή την διαδικασία ο τροχάρης που κάθεται κάτω γυρίζει τα τροχιά χρησιμοποιώντας με τον μάστορα ένα δικό τους κώδικα επικοινωνίας.

10_kornos_angioplastis_papademetrioy1970

Η μαστόρισσα τοποθετούσε τον τροχό, το γυριστήρι, ανάμεσα στα πόδια της και, αφού κτυπούσε καλά τον πηλό, τον τοποθετούσε στον τροχό πάνω σε ένα κομμάτι από φελλό πεύκου. Στη συνέχεια, με το πόδι της άρχιζε να κινεί τον τροχό και να σχηματίζει το αγγείο με τα χέρια της πηγή

Μετά την ολοκλήρωση των πιθαριών σειρά έχει η διακόσμηση. Στα περισσότερα σημεία που ενώνονται οι στομωσές τοποθετούνται διακοσμητικές λωρίδες απο πηλό στις οποίες μετέπειτα σχηματίζουν αυλακώσεις. Αυτές είναι οι χαραχτηριστικές ζώνες που παρατηρούμε αμέσως σε ένα πιθάρι. Επιπρόσθετα σχέδια, ίσιες και κυματιστές γραμμές γίνονται με κομμάτι χτένας, καρόλι, ή μικρές ξύλινες γλυφίδες. Η τελευταία πινελιά θα λέγαμε είναι η τοποθέτηση των αυτιών του πιθαριού.Τα πιθάρια αφού στεγνώσουν (στο ανοιχτό εργαστήριο χρειάζεται όλη νύχτα) αφαιρούνται πάνω απο τα τροχιά με τις πλάκες και περιμένουν να στεγνώσουν τελείως για το καμίνιασμα.

Το καμίνιασμα απο μόνο του θα λέγαμε ότι αποτελεί μια ξεχωριστή τέχνη. Η σημασία άλλωστε που έδιναν στο καμινιασμα στις βεντέμες φαίνεται απο το γεγονός ότι κατα το μοίρασμα των αποδοχών, ο καμινάρης έπαιρνε το ίδιο μερίδιο (πάρτη) με τον μάστορα, που ήταν μεγαλύτερο απο το υπόλοιπο «τακιμι». Το σωστό καμίνιασμα ξεκινούσε απο το καλό χτίσιμο, στοίβαγμα δηλαδή, των αγγείων μέσα στο καμίνι που γινόταν με μεγάλη δεξιοτεχνία και προσοχή. Ακολουθούσε το κλείσιμο της στέγης και της πόρτας του καμινιού. Το άναμα της φωτιάς ήταν πλέον έτοιμο να αρχίσει. Το ζέσταμα του καμινιού αποτελούσε θα λέγαμε το πρώτο στάδιο του καμινιάσματος. Ο καμινάρης τροφοδοτούσε την φωτιά με ξύλα, στην αρχή σιγά-σιγά και μεγάλωνε την έντασή της σταδιακά.Η κορύφωσή της φωτιάς γινόταν σε περίπου 4-5 ώρες. Στο δεύτερο στάδιο η ένταση διατηρούνταν πλέον σταθερή μέχρι το τέλος. Η όλη διαδικασία διαρκούσε περίπου 10 ώρες.
Ακολουθεί το ξεκαμίνιασμα όπου τα αγγεία βγαίνουν απο το καμίνι.Τέλος τους βάζουν μέσα νερό για «να σβήσουν» (σβήνει το ασβεστοποιημένο μέρος του χώματος που ήταν πέτρα) και έτσι ολοκληρώνεται και ο κύκλος κατασκευής ενός πήλινου αγγείου.Τα σημερινά καμίνια είναι πλέον εντελώς διαφορετικά.Εχουν τετράγωνη μορφή και είναι φτιαγμένα με σύγχρονα υλικά, ενώ για καύσιμη ύλη χρησιμοποιούν πυρήνα.Τα καμίνια τελευταίας τεχνολογίας είναι πλέον εξ’ ολοκλήρου μεταλικής κατασκευής και χρησιμοποιούν φυσικό αέριο. Τέλος τα μικρά αγγεία ψήνονται σε ηλεκτρικά καμίνια όπου υπάρχει ακριβής έλεγχος της θερμοκρασίας ψησίματος, πράγμα που βοηθά ιδιαίτερα για την κατασκευή των αγγείων στα οποία γίνεται επισμάλτωση.»

Δείτε περισσότερα για την παραδοσιακή αγγειοπλαστική και στο επόμενο αφιέρωμα από την Εφημερίδα Καθημερινή πατώντας ακριβώς εδώ

Δείτε και άλλα παραδοσιακά επαγγέλματα όπως ο λούστραδόρος,  ο βοσκός  , ο χαμάλης  , ο χαλκουργός ή γανωματής , ο αγγειοπλάστης , αλλά και ένα ενδιαφέρον άρθρο για την παιδική εργασία και τις γυναίκες που δούλευαν στις αλυκές του Μεσολογγίου

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s