ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΓΕΦΥΡΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΗ ΜΠΕΛΗΓΙΑΝΝΗ

Μια οικογενειακή φωτογραφία στάθηκε αφορμή για να γνωρίσω την Εύη Μπεληγιάννη στο διαδίκτυο χωρίς να γνωρίζω το πάθος της για τα γεφύρια, τις γνώσεις και το έργο της,  το οποίο βραβεύτηκε το 2013 στο σύνολό του από την Ακαδημία Αθηνών. Οι πληροφορίες αυτές ήρθαν πολύ αργότερα, μετά την τηλεφωνική μας επικοινωνία, οπότε κατάλαβα ότι μιλούσα με την πρέσβειρα των ελληνικών γεφυριών. Η Εύη Μπεληγιάννη και ο σύζυγός της Γιώργος δε φωτογραφίζουν απλώς τα γεφύρια. Τα υπερασπίζονται στα ευρωπαϊκά συνέδρια, τα προβάλλουν σε λευκώματα και έντυπα που διαφημίζουν την χώρα μας, τους δίνουν φωνή να διαμαρτυρηθούν για την εγκατάλειψη τους.  Η τηλεφωνική μας επικοινωνία με την Εύη ήταν άμεση και μεστή και ομολογώ εντυπωσιάστηκα τόσο από την ενέργεια της που της ζήτησα να μας πει λίγα λόγια για τα γεφύρια και τις επίπονες και απαιτητικές αναζητήσεις τους.

DSC_2455γ

Όποιος έχει μέσα του το πάθος της έρευνας μπορεί να καταλάβει πόσο δύσκολο είναι να οργώνεις την Ελλάδα με μια φωτογραφική μηχανή στο χέρι για να απαθανατίσεις ακόμη και τις πιο άγνωστες και καταφρονεμένες μορφές της λαϊκής αρχιτεκτονικής,  τα άγνωστα πέτρινα γεφύρια, που όμως έχουν τόση σημασία στο λαϊκό πολιτισμό…

Παραθέτω τις σκέψεις της Εύης:

«Τα γεφύρια είναι παράδοση, λαογραφία, ιστορία και πολιτιστική κληρονομιά. Το γεφύρι ήταν αυτό που θα έφερνε κοντά ανθρώπους, αγαθά, πολιτισμούς και γνώσεις και θα συνέβαλλε στην ανάπτυξη της κάθε περιοχής. Την απόφαση για το χτίσιμο ενός γεφυριού την έπαιρναν οι προύχοντες της περιοχής ή και άτομα που, έχοντας την ανάλογη οικονομική επιφάνεια, αναλάμβαναν να χρηματοδοτήσουν την κατασκευή. Η ονομασία που δινόταν στο γεφύρι ήταν, τιμής ένεκεν, αυτή του χορηγού, ή, αν δεν υπήρχε χορηγός, το γεφύρι έπαιρνε το όνομά του από το ποτάμι ή το πλησιέστερο χωριό. Άλλες φορές, όταν χτιζόταν σε ιδιόκτητη γη, έπαιρνε το όνομα του ιδιοκτήτη, το όνομα από κάποιο θρύλο που το περιέβαλλε ή καμιά φορά, του έδιναν και το όνομα του μυλωνά που είχε το μύλο του κοντά στο γεφύρι.»

DSC_2455β

Πως όμως  αυτό το τόσο ταπεινό δημιούργημα φτάνει να γίνεται δείκτης και πρεσβευτής της λαϊκής αρχιτεκτονικής;

«Γενικά, μας διηγείται η Εύη, το πλάτος και το βάθος της κοίτης του ποταμού, καθώς και η μορφολογία του γύρω εδάφους ήταν τα στοιχεία που καθόριζαν τη μορφή του γεφυριού. Αυτή τη μορφή την αποφάσιζε ο πρωτομάστορας (κάλφας), που αναλάμβανε την κατασκευή του έργου. Κάτω από την άγρυπνη εμπειρική καθοδήγησή του εργαζόταν το μπουλούκι, αποτελούμενο από κάθε λογής μαστόρους, χτίστες, μαραγκούς, πελεκάνους, λασπητζήδες, νταμαριτζήδες και πολλά «τσιράκια», που ήταν κυρίως μικρά παιδιά που μάθαιναν την τέχνη. Το έργο των μπουλουκιών ήταν επίπονο και επικίνδυνο, αφού είχαν να αντιμετωπίσουν όχι μόνο τις καιρικές συνθήκες (που στους ορεινούς όγκους της Ελλάδας είναι κατά κανόνα αντίξοες), αλλά και τις καταρρεύσεις, που συνέβαιναν συχνά από λάθη στη στατικότητα των κτισμάτων, τα οποία τα κατασκεύαζαν εντελώς εμπειρικά. Η κατασκευή ξεκινούσε από τη θεμελίωση του γεφυριού πάνω στους βράχους της όχθης ή μέσα στην κοίτη του ποταμού, με εκτροπή της κοίτης τους καλοκαιρινούς μήνες, χρησιμοποιώντας ειδικές πασσαλώσεις για σταθερότητα. Η αρχή γινόταν με έναν ξύλινο σκελετό, που λειτουργούσε ως υπόβαθρο για να στηριχτεί το κυρίως ξύλινο καλούπι της καμάρας. Στη συνέχεια μετρούσαν και πελεκούσαν τις απαραίτητες πέτρες. Ξεκινούσε το χτίσιμο ταυτόχρονα και από τις δύο πλευρές και πάντα από κάτω προς τα πάνω. Η τελευταία κεντρική πέτρα, που έμπαινε στο κέντρο της καμάρας, ονομαζόταν «κλειδί» και είχε ιδιαίτερη στατική σημασία. Όταν το χτίσιμο τελείωνε, αφαιρούσαν το καλούπι και τη βάση του, τάζοντας στο Θεό για να στεριώσει το γεφύρι. Τότε, από τη βαρύτητα, το σύνολο του οικοδομήματος πιεζόταν προς τα κάτω, σφηνώνοντας τις πέτρες μεταξύ τους, και το γεφύρι «έδενε». Σε γεφύρια με πολύ ψηλές καμάρες (τόξα), συνήθιζαν να κρεμούν στο κέντρο της μεσαίας ή και μοναδικής καμάρας ένα καμπανάκι, το ονομαζόμενο «κυπρί». Αυτό χτυπούσε προειδοποιητικά όταν ο άνεμος φυσούσε δυνατά και το πέρασμα του γεφυριού γινόταν πολύ επικίνδυνο για τους διαβάτες.»

DSC_2455

Η Εύη Μπεληγιάννη μαζί με το σύζυγό της Γιώργο όργωσαν για πολλά χρόνια όλη την Ελλάδα για εντοπίσουν μέχρι σήμερα 1650 γεφύρια και συνεχίζουν!! Η ίδια μας διηγείται το πόσο δύσκολο είναι να καταγράψει κάποιος τα πέτρινα γεφύρια της Ελλάδας…

«Τα ταξίδια μας, ολιγοήμερα πάντοτε, ξεκινούν έχοντας από πριν καταστρώσει προσεκτικά το σχέδιο της διαδρομής. Είναι εύκολο να εντοπίσουμε το γεφύρι στο χάρτη, άντε όμως να το βρεις όταν φτάσεις στο προκαθορισμένο σημείο! Βάζοντας  στην πλάτη το σακίδιο με τα απαραίτητα, στο χέρι το μπαστούνι, κατηφορίζουμε και το αναζητάμε. Ακολουθεί περπάτημα, άλλοτε σε γκρεμούς και άλλοτε ανάμεσα σε πουρνάρια και βάτα. Στο τέλος η ανταμοιβή! Το πέτρινο γεφύρι στέκει μπροστά μας! Μικρό η μεγάλο, όμορφο η κοινό, δεν παίζει κανένα ρόλο. Η ικανοποίηση είναι ίδια! Εναλλάσσονται περίεργα και ανάμεικτα τα συναισθήματα. Χαρά, που βρήκαμε το γεφύρι, θαυμασμός για τα υπέροχα και επίπονα έργα αυτών των ανθρώπων, δέος για την ομορφιά της φύσης, λύπη για την εγκατάλειψη των γεφυριών, θυμός για την αδιαφορία… και ηρεμία, απόλαυση, που φέρνει η γεύση της επιτυχίας. Φυσικά υπάρχουν και μεγάλες δυσκολίες: Πολλές φορές περιπλανηθήκαμε σε ατελείωτους χωματόδρομους , για πολλές ώρες, χωρίς να καταφέρουμε να βρούμε ούτε άνθρωπο για να μας πει πού βρισκόμασταν εξαιτίας των ανακριβειών των χαρτών. Η απομόνωση που βιώνει κανείς στα μέρη αυτά είναι συγκλονιστική εμπειρία, αλλά συγχρόνως και επικίνδυνη. Σε περίπτωση ανάγκης, δε νομίζω ότι είναι εύκολο να εντοπιστούμε. Η κινητή τηλεφωνία είναι άχρηστη εκεί και οι περιοχές απροσπέλαστες εδώ και πολλά χρόνια. Δε θα πρέπει να παραλείψουμε τους κινδύνους από τους λαθρομετανάστες, τα άγρια ζώα και τα τσοπανόσκυλα. Το δάγκωμα ενός σκύλου έστειλε το σύζυγό μου στο νοσοκομείο για λίγες μέρες.»

DSC_2455α

Η Εύη με το σύζυγό της Γιώργο αποτυπώνουν στις φωτογραφίες τους τη φωνή των εγκαταλελειμμένων γεφυριών για να μας βοηθήσουν να ξαναδώσουμε ζωή με τη φαντασία μας στα ξεχασμένα αυτά περάσματα, που άλλοτε έσφυζαν από ζωή. Παράλληλα προσπαθούν να ευαισθητοποιήσουν τους αρμόδιους φορείς να σώσουν από την καταστροφή τα απαράμιλλα αυτά δείγματα  λαϊκής αρχιτεκτονικής. Εύχομαι και εγώ από καρδιάς στο ζευγάρι να πετύχουν το στόχο τους και οι φωτογραφίες τους να σπείρουν σε όλους μας τον πόθο για τη διάσωση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και ταυτότητας.

Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι από όποια θέση κι αν πολεμάει ο καθένας μπορούμε όλοι να συνεισφέρουμε στο να χτίσουμε λιθαράκι λιθαράκι το γεφύρι της διάσωσης του ελληνικού μας πολιτισμού ώστε να φτιάξουμε το δρόμο από όπου θα περάσουν με ασφάλεια τα παιδιά μας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s