Το γαιτανακι: ένα αποκριάτικο έθιμο από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο

Το γαιτανακι είναι ένα από τα λίγα έθιμα που διατηρούνται αυτούσια στις μέρες μας. Το γαϊτανάκι ήρθε στην Ελλάδα από τον Πόντο και την Μικρά Ασία. Οι πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα μετά τον διωγμό που βίωσαν, έφεραν μαζί τους και τα έθιμά τους, κληρονομιά των προγόνων τους.

Η λέξη γαιτανακι είναι υποκοριστικό της μεσαιωνικής λέξης γαϊτάνιν που σημαίνει το μεταξωτο κορδόνι και προέρχεται από την ελληνιστική λέξη γαϊτάνη. Σύμφωνα με την ετυμολογία της λέξης, προέρχεται από την κέλτικη πόλη Γαέτα, όπου παρήγαγαν κορδέλες τις οποίες χρησιμοποιούσαν για την τέλεση του εθίμου.

Σύμφωνα με τους λαογράφους (μπορείτε να δείτε περισσότερες πληροφορίες στο blog ilakate) η προέλευση του εθίμου αυτού αναγεται στις λατρευτικές εκδηλώσεις προς τιμήν του Αττι, του νεαρού ακόλουθου της φρυγικής θεάς Κυβέλης, από τον οποίο η θεά απαίτησε αγνότητα και πλήρη αποχή απο τη σαρκική ηδονή λόγω της ομορφιάς του. Ο Άττις όμως δεν μπόρεσε να τα καταφέρει και έσμιξε ερωτικά με την Αγδήστη, την κόρη του ποταμού Σαγγάριου. Μόλις όμως ο Άττις αναλογίστηκε οτι αθέτησε την υπόσχεση που έδωσε στη θεά, αυτοευνουχίστηκε και πέθανε απο αιμορραγία. Εξαιτίας του γεγονότος αυτού έπεσε λιμός στη Φρυγία λόγω του οτι η γη έμεινε άκαρπη, και η θεά ανέστησε τον Άττι και όρισε να τιμάται με γιορτές (οργιαστικά μυστήρια) για 3 ημέρες προκειμένου να επαναφέρουν τη γονιμότητα στη γη. Στις γιορτές του Άττι οι πιστοί της Κυβέλης στόλιζαν δέντρα με ίσιο κορμό (πεύκα) με κορδέλες , λουλούδια, στεφάνια, κουδούνια, και χόρευαν γύρω απο αυτά ως ένδειξη χαράς για την ανάσταση αυτή.Το έθιμο μεταδόθηκε από του Φρύγες στους Ρωμαίους και απο εκεί σε πολλούς λαούς του κόσμου.

 

Το γαιτανακι χρειάζεται δεκατρείς χορευτές. Ό ένας κρατάει τον μεσαίο στύλο και οι άλλη κρατούν δώδεκα κορδέλες, κάθε μια σε διαφορετικό χρωματισμό. Οι χορευτές σχηματίζουν έξι ζευγάρια και χορεύουν αντικριστά, περνώντας μία φορά από κάτω από τον συν-χορευτή τους και μια από πάνω.

Καθώς κινούνται γύρω από τον στύλο, πλέκουν τις κορδέλες γύρω από τον στύλο δημιουργώντας χρωματιστούς συνδυασμούς, με τον ίδιο τρόπο που έπλεκαν παλιά οι γυναίκες τα γαϊτάνια και στόλιζαν τις παραδοσιακές φορεσιές.

Όταν οι κορδέλες έχουν όλες τυλιχτεί και οι χορευτές χορεύουν όλο και πιο κοντά στο κοντάρι, αντιστρέφεται η φορά του χορού και αφού τα γαϊτάνια ξετυλιχτούν ο χορός τελειώνει.

Στις περισσότερες περιπτώσεις το γαιτανακι αποτελεί παραδοσιακή γιορτή αιώνων, διαφόρων αγροτικών κυρίως περιοχών, συμβολίζοντας το πνεύμα της συναδέλφωσης, της αγάπης και της ομόνοιας.Ο κυκλικός χορός κατά περίπτωση, υποδηλώνει τον κύκλο της ζωής, από την ζωή στον θάνατο, από την λύπη στην χαρά και από τον χειμώνα στην άνοιξη.Κατά μια άλλη εκδοχή, οι κορδέλες στο γαιτανακι συμβολίζουν τις ακτίνες του ηλίου, είναι 12 όπως οι μήνες του χρόνου ενώ ο κυκλικός χορός συμβολίζει τον χορό των Ωρών, θεοτήτων του χρόνου, που όριζαν επίσης τη βλάστηση.

Σε πολλές περιοχές το γαιτανακι σήμερα το χορεύουν τις Αποκριές υπάρχουν όμως πολλές μαρτυρίες ότι παλαιότερα χορεύονταν τα Θεοφάνεια αμέσως μετά τον αγιασμό των υδάτων η την πρωτοχρονιά, μάλιστα αρκετές περιοχές κρατούν ακόμη το έθιμο αυτές τις ημέρες.

Πηγές : http://www.paidorama.com/to-paradosiako-gaitanaki.html

http://chilonas.com/2012  http://ilakate.blogspot.gr/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s